رونمایی «ردیف آوازی تعزیه ایران» به همت مرکز موسیقی حوزه هنری
داود فتحعلیبیگی: محسن هاشمی بدون انتظار کمک از کسی وارد میدان شد!
همدلی| آیین رونمایی از «اولین ردیف آوازی تعزیه ایران » اثر سیدمحسن هاشمی به همت مرکز موسیقی حوزه هنری انقلاب اسلامی با حضور تعدادی از هنرمندان تئاتر و موسیقی برگزار شد.
*تلاش برای تولید یک پروژه سودمند در موسیقی
در ابتدای این مراسم که اجرای آن بر عهده سعید بیابانکی بود، رمضی مدیر مرکز موسیقی حوزه هنری انقلاب اسلامی ضمن ارائه توضیحاتی از روند تولید این آلبوم موسیقایی بیان کرد: تولید این پروژه در زمان مدیریت جناب عرفانپور در مرکز موسیقی حوزه هنری کلید خورد و فکر میکنم پروژه سودمندی در حوزه مداحی، سرود و پروژههای آیینی محسوب میشود.
او افزود: این پروژه دربرگیرنده گنجینه ارزشمندی است که میتواند مورد توجه بیشتری قرار بگیرد چرا که هر گوشه موسیقایی آن میتواند مسیر سودمندی برای آشنایی هر چه بیشتر مخاطبان با موسیقی تعزیه باشد. در این مسیر طبیعا سید محسن هاشمی زحمتهای زیادی برای ثمر بخشیدن این پروژه کشیده است که امیدوارم بتواند مورد توجه مخاطبان نیز قرار بگیرد.
عصبانیت پژوهشگر تعزیه از اوضاع نابسمان حمایت!
داود فتحعلیبیگی پژوهشگر پیشکسوت عرصه مجالس شبیهخوانی هم در ادامه این مراسم ضمن قدردانی از مرکز موسیقی حوزه هنری و سید محسن هاشمی برای تالیف و گردآوری این مجموعه موسیقایی اظهار کرد: مدتی بود در به در دنبال این بودیم که برای این آلبوم بانی پیدا کنیم و خیلی جای تاسف دارد این همه ادعا داریم اما در عمل قدمهای لازم را نمیبینیم. به همین جهت خیلی از اتفاقاتی که میافتد بستگی به مدیر و مسئولی دارد که در آن مجموعه قرار دارد و اگر آن مسئول یک رابطه عاطفی با هنر شیعی و هنر ایرانی داشته باشد، قدمی برمیدارد وگرنه غیر از این باشد ما نمی توانیم شاهد نتیجه ای باشیم. اصلا به همین دلیل است که در این عرصه جوشش ها فردی میشود. مسیری که در نهایت منجر به این نکته شد تا به واسط حمایت های مرکز موسیقی حوزه هنری موفق به انتشار این آلبوم بشویم.
او ادامه داد: من به محسن هاشمی از همان ابتدا هم گفتم که منتظر کسی نباش تا به تو کمک کند بنابراین او از همان ابتدا با همین پیش فرض وارد میدان شد. مسیری که دربرگیرنده ارزشهای فراوانی در حوزه توسعه، حفظ و اشاعه موسیقی و هنرهای آیینی ما است. شرایطی که اکنون در کشور ما وضعیت مطلوبی ندارد و حتی بسیاری از مجموعه های دانشگاهی هم نسبت به این موضوع کم توجه هستند. کما اینکه لازم است ما در دانشگاههایمان رشته هنرهای نمایشی ایرانی و حتی موسیقی آیینی را راهاندازی کنیم. اینگونه رشتهها دربرگیرنده تفکرات الهی است که حتی وقتی اثر کمدی هم خلق می شود ما ریشههای الهی آن را میبینیم.
این بازیگر و کارگردان تئاتر گفت: تعزیه ایران دچار تغییر و تحولات منفی شده که کمی نگرانکننده است. مسیری که اکنون به واسطه تلاش سید محسن هاشمی و همکارانش میرود تا سنت ها، اصول و مبانی هنر ایرانی اسلامی را حفظ کند. ما امروز شاهد اتفاقات بدی هستیم که در تعزیه دیگر درست نمی خوانند و ترانه خوانی میکنند. اینها غلط و نگرانکننده است. اصلا چرا باید شمر در بعضی از تعزیهها لباس سیاه بپوشد چرا نمیدانید همین لباس قرمزی که شمر در خاستگاه اصلی تعزیه می پوشد مفاهیمی دارد. چرا کارهایی میکنید که اصلا مطابق با سنتها و آیینهای تعزیه نیست.
فتحعلیبیگی در بخش دیگری از صحبتهای خود با اشاره به تلاشهایی که در حوزه نمایش و موسیقی تعزیه انجام میگیرد، گفت: این موضوعات در رابطه با موسیقی نیز وجود دارد و کسی که دیگر نمیتواند گوشه بخواند سراغ نغمه هایی میرود که اصلا درست نیست. به همین جهت من به سید محسن هاشمی توصیه کردم که در حوزه موسیقی ردیف دستگاهی ایران کارهایی را انجام دهد تا این موسیقی باقی بماند. به هر حال ذوق ظریف ایرانی باعث شده تا در موسیقی تعزیه هنر بینظیری خلق شود و افسوس که هنوز نتوانستیم در این زمینه کارهای موثری انجام بدهیم.
پس از صحبتهای فتحعلیبیگی و اجرای قطعه نمایشی از تعزیه شهادت حضرت مسلم توسط سید محسن هاشمی، محمود کسبی شاعر آیینی اشعاری را به مناسبت ایام سوگواری اربعین حسینی قرائت کرد.
تعزیه و توسعه موسیقی ردیف دستگاهی
مهدی امین فروغی مدرس دانشگاه و پژوهشگر ادبیات آیینی هم در این مراسم ضمن قرائت قطعهای در رثای حضرت سید الشهدا (ع) به انتشار مجموعه موسیقایی «ردیف آوازی تعزیه» سید محسن هاشمی اشاره کرد و توضیخ داد: از دیرباز منتظر برگزاری چنین جلسهای بودم. مسیری که به همت سید محسن هاشمی منتشر شده و جای آن در حوزه تعزیه بسیار خالی بود. اینها مجموعه های مهمی هستند که می بایست زودتر از اینها در دسترس مخاطبان و پژوهشگران عرصه تعزیه قرار میگرفت.
او با ارائه توضیحاتی از روند تاریخی ردیف موسیقی در تاریخ ایران گفت: این ردیف موسیقی که در دسترس داریم فراز و نشیبهای زیادی را از سر گذرانده است. به هرحال آنچه در تاریخ به موسیقی ایرانی اشاره میشود این است که موسیقی ایرانی به موسیقی رزمی و موسیقی آیینی تعبیر میشده است. البته این ها دربرگیرنده ابعاد جزیی تری است که میتوانیم گزارشهای آن را در تاریخ جستوجو کنیم. کمااینکه در حوزه تقسیم بندی موسیقی نیز با نکاتی روبهرو هستیم که کیفیت و جزئیات آن بر ما پوشیده است.
این پژوهشگر ضمن ارائه مثال های تاریخی درباره جایگاه موسیقی در تاریخ ایران و نقش افراد مختلف در قرون مختلف بیان کرد: براساس شواهد تاریخی موسیقی ایرانی از قرن نهم دچار تغییراتی شد و بزرگانی مشغول تقسیمبندی موسیقی ما بر اساس دستگاهها کردند. فضایی که از اواخر دوره زندیه و ابتدای دوره قاجار آغاز شده اما هنوز نمیدانیم چه کسانی به صورت دقیق این کار را انجام دادهاند. شرایطی که موسیقی در ایران با تغییر و تحولاتی به لحاظ تقسیمبندی ردیف موسیقی مواجه شد.
امین فروغی با ارائه توضیحاتی از روند تاریخی موسیقی ایران گفت: موسیقیدانهایی که در دورهای منزوی شدند دانش خود را در اختیار نوحهخوانها قرار می دادند و در این دوره به بعد کسی که میخواست با آوازهای درست موسیقی ایرانی آشنا شود در تعزیهها و حسینیهها این نواها را میشنید. حتی در این دوره تعزیه مرکز نغمات و جلوههای موسیقی ایرانی در حوزه سازی و آوازی شد و حتی بسیاری از بزرگان موسیقی از پس چنین دوره تاریخی در دیگر دورههای تاریخی تبلور پیدا کردند. حتی هنرمندانی چون بنان، تاج اصفهانی و ادیب خوانساری در محضر تعزیه خوانهای بزرگ دوران خود به فراگیری آواز مشغول شدند. در واقع پیام عاشورا باعث تجلی تعزیه و آواز در ایران شد.
این پژوهشگر تصریح کرد: من به وجد آمدم وقتی شنیدم محسن هاشمی تلاش کرده تا ردیفهای موسیقایی تعزیه را به صورت جداگانه گردآوری کند و به نظر من اتفاق بسیار بزرگی است که میتواند دربرگیرنده نقش موسیقی در تعزیه و نقش تعزیه در موسیقی باشد. تعزیهخوانها هنرمندانی هستند که با خوانش درست و دقیق گوشههای بسیار ارزشمند، به درستی پیامآور عاشورای حسینی بودند.
این آلبوم یک پروژه آموزشی در خوانندگی است
سیدمحسن هاشمی تعزیهخوان و گردآورنده آلبوم ردیف آوازی تعزیه هم در بخش پایانی این مراسم توضیح داد: خیلی سال پیش که کودک بودم وقتی وارد تعزیه شدم بزرگترها میگفتند باید در دستگاه بخوانی. تصور من از دستگاه در آن دوران شیء فیزیکی بود که باید میرفتیم روی آن دستگاه و میخواندیم اما بعدها فهیدم که این دستگاه یعنی خوب خواندن و درست خواندن. وقتی هم بزرگتر شدم و به کلاسهای آموزشی رفتم و نوازندگی را آموختم تازه فهمیدم دستگاه یعنی چه؟
او افزود: الان ۳۰ سالی است که با موسیقی و دستگاه درگیر هستم و توانستم به عنوان دانشآموخته رشته موسیقی فعالیتهایی را انجام دهم. در این مدت کنار استادانی هم بودم که بتوانم در عرصه تعزیه از بزرگان و سن و سال گذشتههای این عرصه یاد بگیرم. حتی یادم است از زمانی که واکمن داشتم تا زمانی که رکوردرها پدید آمدند سعی در ضبط آثار موسیقایی این هنرمندان داشتم. هنرمندانی که حتی بسیاری از آنها نمیدانستند چه دستگاه و گوشهای را میخوانند. علاوه بر اینها پیش هنرمندانی هم میرفتم که انصافا حکم استادی من را داشتند و بنده از آنها مطالب زیادی فراگرفتم.
این پژوهشگر و هنرمند عرصه موسیقی بیان کرد: ما برای رسیدن به آنچه مدنظرمان بود خون دلهای زیادی خوردیم. تا اینکه استاد فتحعلیبیگی به من توصیه کرد که جمعآوری ردیفهای آوازی تعزیه را جدی بگیرم. من هم بر اساس سخن آیت الله فاطمینیا که در جایی فرمودند: «عاشق اهل بیت نمیترسد»، شروع به ضبط آوازهای تعزیه کردم. آوازهایی که در دوران سخت کرونا به دشواری ضبط شد و وقتی این کار تمام شد دنبال کسی میگشتیم که در انتشار کار کمکمان کند و در این راه مرکز موسیقی حوزه هنری نهایت همراهی را با ما داشت.
هاشمی ادامه داد: این آثار دربرگیرنده ۲۴۰ گوشه موسیقایی است که تلاش شده نواقص دورههای گذشته را تکمیل کند. آثاری که انصافا بسیار ارزشمند بودند اما کامل در اختیار مخاطبان قرار نگرفته بود. از این جهت آن چه در این آلبوم پیش روی مخاطبان قرار گرفته گوشههایی منبعث از موسیقی تعزیه است که می تواند در خوانش آثاری در حوزه موسیقی ایرانی نیز مورد استفاده قرار گیرد. کار بسیار سختی هم بود. امروز هم بسیار خوشحالم که در خدمت دوستانی هستم که حضورشان مایه قوت قلب است و ما شاهد رونمایی از ردیفی هستیم که قطعا خالی از عیب و ایراد نیست اما واقعا کار پردردسری است که هم منبع خوبی برای علاقهمندان تعزیه و هم علاقه مندان خوانندگی است.
او در پایان تاکید کرد: ما در این آلبوم سعی کردیم به شیوه تعزیه خوانش را انجام دهیم. بنابراین ممکن است که با تکنیکهای خوانندگی متفاوت باشد. ما آمدهایم برای اولین بار یک متد آموزشی را در تعزیه طراحی کردیم که امیدوارم مورد توجه قرار گیرد.
مسیری که بیتردید بدون حمایت داود فتحعلیبیگی، مهدی امین فروغی، میلاد عرفانپور، حسین رمضی و دیگر دوستان میسر نبود. امروز خوشحالم که زندهام و شاهد انتشار آلبوم هستم که شاید به آن نقد هم وارد کنند اما میدانم در آیندهای نه چندان دور مورد توجه قرار میگیرد.