چراغ سبز دولت برای بازگشایی اینترنت

به گزارش همدلی، در حالی که قطعی و محدودیت اینترنت در ایران وارد هشتاد و هشتمین روز خود شده، حالا نشانه‌هایی از گشایش در بدنه دولت دیده می‌شود؛ نشانه‌هایی که از احتمال بازگشت تدریجی اینترنت بین‌الملل و کاهش محدودیت‌ها حکایت دارد. موضوعی که پس از هفته‌ها انتقاد فعالان اقتصادی، کاربران و کسب‌وکارهای اینترنتی، حالا به یکی از مهم‌ترین پرونده‌های دولت تبدیل شده است.

اینترنت در ایران اکنون بیش از دو هزار ساعت است که در وضعیت محدود قرار دارد؛ وضعیتی که نه‌تنها ارتباطات روزمره مردم را مختل کرده بلکه بر فعالیت کسب‌وکارهای آنلاین، آموزش، خدمات مالی، حمل‌ونقل اینترنتی، تولید محتوا و حتی ارتباطات خانوادگی نیز اثر مستقیم گذاشته است.

در ماه‌های اخیر، همزمان با شرایط جنگی و افزایش ملاحظات امنیتی، دسترسی به اینترنت بین‌الملل با محدودیت‌های گسترده‌ای همراه شد. هرچند این تصمیمات در ابتدا با توجه به شرایط ویژه و جنگی اتخاذ شد، اما تداوم آن باعث شد انتقادات نسبت به تبعات اقتصادی و اجتماعی این وضعیت افزایش پیدا کند.

اینترنت؛ زیرساخت حیاتی برای زندگی شهری

بسیاری از کارشناسان معتقدند اینترنت دیگر یک ابزار لوکس یا فانتزی نیست، بلکه بخشی از زیرساخت حیاتی زندگی شهری محسوب می‌شود؛ زیرساختی که اختلال در آن می‌تواند از آموزش دانش‌آموزان و دانشجویان گرفته تا معیشت میلیون‌ها نفر را تحت تأثیر قرار دهد. در شرایط فعلی کشور نیز، اینترنت یکی از مهم‌ترین ابزارها برای بازسازی کشور به شمار می‌رود.

در همین مدت، گزارش‌های متعددی درباره آسیب دیدن کسب‌وکارهای اینترنتی منتشر شد. فروشگاه‌های آنلاین، تولیدکنندگان محتوا، فریلنسرها، استارتاپ‌ها و حتی کسب‌وکارهای خرد خانگی، از کاهش شدید درآمد و از دست رفتن ارتباط با مشتریان خبر داده‌اند.

فعالان اقتصادی نیز بارها هشدار داده‌اند که ادامه محدودیت اینترنت می‌تواند هزینه‌های تازه‌ای به اقتصادِ تحت فشار ایران تحمیل کند.

مأموریت ویژه برای اتصال اینترنت جهانی

این موضوع البته برای دولت نیز اهمیت بالایی داشته و اگرچه دگمه قطع اینترنت در دست دولت نبود اما همه ارکان قوه مجریه تلاش کردند تا چراغ اینترنت بین‌الملل دوباره روشن شود.

از همین رو، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری اسلامی ایران، ۲۲ اردیبهشت‌ماه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، اینترنت و ارتباطات مبتنی بر فناوری اطلاعات را بخش جدانشدنی زندگی مردم توصیف کرد و از مأموریت ویژه به محمدرضا عارف برای ساماندهی وضعیت فضای مجازی خبر داد.

پزشکیان در این پیام تأکید کرده بود که این مأموریت با در نظر گرفتن «حساسیت‌های حکمرانی»، «نظر رهبری» و همچنین «وعده دولت به مردم» انجام خواهد شد؛ عباراتی که بسیاری آن را نشانه‌ای از تلاش دولت برای ایجاد تعادل میان ملاحظات امنیتی و مطالبات عمومی تلقی کردند.

تنها یک روز پس از این اظهارات، خبر تشکیل «ستاد ساماندهی و راهبری فضای مجازی» و انتصاب عارف به ریاست این ستاد منتشر شد؛ ستادی که حالا به مهم‌ترین نهاد تصمیم‌گیر درباره وضعیت اینترنت در دولت تبدیل شده است.

تشکیل این ستاد از همان ابتدا انتظارات زیادی در افکار عمومی ایجاد کرد. بسیاری امیدوار بودند دولت بتواند پس از هفته‌ها محدودیت، زمینه بازگشت تدریجی اینترنت عادی را فراهم کند.

دولت به دنبال برقراری دسترسی عادلانه برای همه مردم

ستار هاشمی، وزیر ارتباطات نیز اخیراً اعلام کرده است که نگاه حاکم بر کشور، «محروم‌سازی مردم از اینترنت آزاد» نیست و دولت به دنبال برقراری دسترسی عادلانه برای همه مردم است.

اظهارات وزیر ارتباطات در شرایطی مطرح شد که چهارمین جلسه ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی روز گذشته ( دوشنبه، ۴ خرداد) برگزار شد؛ جلسه‌ای که در آن، مصوبات مهمی درباره نحوه مدیریت اینترنت کشور به تصویب رسیده و برای تأیید نهایی به رئیس‌جمهور ارسال شده است.

براساس آنچه از فضای این جلسه منتشر شده، محور اصلی بحث‌ها، حرکت به سمت کاهش محدودیت‌ها و مقابله با تصمیم‌گیری‌های سلیقه‌ای بوده است.

موضع صریح دولت برای بازگشایی اینترنت

عارف در این جلسه با انتقاد از برخی رویکردها در مدیریت اینترنت گفته است: «اتوبان را به خاطر یک راننده متخلف نمی‌بندند.» جمله‌ای که خیلی زود در فضای رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی بازتاب گسترده‌ای پیدا کرد و از آن به‌عنوان یکی از صریح‌ترین مواضع دولت درباره محدودیت اینترنت یاد شد.

معاون اول رئیس‌جمهور ادامه داد: برای اولین بار است که رئیس‌جمهور در حکمی از عنوان رئیس‌جمهور و رئیس شورای عالی امنیت ملی استفاده کرده است، بنابراین این ستاد هم ستاد دولت و هم ستاد شورای عالی امنیت ملی است.

وی با تشریح نظرسنجی‌های انجام شده در جامعه توسط پایگاه‌های متعدد، ساماندهی فضای مجازی را مطالبه مردمی و حفظ سرمایه اجتماعی دانست و افزود: امروز دشمن سرمایه اجتماعی را هدف گرفته است و از این اهرم برای گسست این سرمایه سوء استفاده می‌کند.

عارف با تاکید بر اینکه برای پاسخگویی به زندگی مردم و جامعه علمی باید مساله اینترنت را حل کنیم، افزود: این مردم همان مردمی هستند که در جنگ ۱۲ روزه، کودتای دی‌ماه و جنگ رمضان به میدان آمدند و کار دشمن را تمام کردند. این مردم همان مردمی هستند که بیش از هشتاد شب در خیابان‌ها حضور دارند و نظیر آن را در تاریخ و در دنیا نمی‌توانید ‍‍‍‍‍پیدا کنید. ما برای پاسخ به مطالبات این مردم چه کرده‌ایم؟ با شعار دادن که مسئله‌ای حل نمی‌شود بلکه باید برای تحقق مطالبات آنان عمل کنیم نه اینکه با اعمال برخی سلایق شخصی، اینترنت را به روی مردم ببندیم.

معاون اول رئیس‌جمهور همچنین تأکید کرد که بخشی از مخالفت‌ها با بازگشایی اینترنت، ریشه در «سلایق شخصی» و «منافع شرکتی» دارد؛ اظهارنظری که نشان می‌دهد برخلاف دولت که اینترنت را نیاز اصلی برای اقتصاد و بازسازی پس از جنگ می‌داند، اما اختلاف‌نظرها درباره نحوه مدیریت اینترنت همچنان در بخش‌هایی از ساختار تصمیم‌گیری وجود دارد.

در ادامه این جلسه، ۹ عضو ستاد از ۱۱ عضو حاضر در جلسه به بازگشت اینترنت به وضعیت قبل از دی‌ماه ۱۴۰۴ رای مثبت دادند و مقرر شد پس از تایید رئیس جمهور، بازگشایی اینترنت بین‌الملل به صورت هوشمند و قانون‌مدار برای اجرا به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات ابلاغ شود.

هرچند هنوز زمان دقیق یا جزئیات مشخصی درباره رفع محدودیت‌ها اعلام نشده، اما فضای حاکم بر مواضع رسمی دولت نشان می‌دهد که پرونده اینترنت وارد مرحله تازه‌ای شده است؛ مرحله‌ای که در نهایت به روشن شدن دوباره چراغ مودم‌های خاموش و بازگشت ایران به جریان عادی اینترنت جهانی ختم می‌شود.