در فضیلت جذب فاضلان
ولی‌الله شجاع پوریان (مدیرمسئول)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

1869

مرتضی کیوان، چهره محبوب روشنفکران و نویسندگان

کیوان که اولین ویراستار ایرانی و پایه‌گذار انجمن ادبی شمع سوخته بود، در دوران دولت مصدق، معاون وزیر در وزارت راه شد. وی به ادبیات روسیه تسلط داشت و نوشتارهای بسیاری درباره آن نوشت. مدیریت داخلی مجله «بانو» دبیری مجله «جهان نو» و عضویت در هیأت تحریریه مجله «کبوتر صلح» در دهه ۱۳۲۰ و آغاز دهه ۱۳۳۰ از عمده مسئولیت‌های فرهنگی و روزنامه‌نگاری او بود. از سال ۱۳۲۴ به عضویت حزب توده درآمد و در کنار فعالیت سیاسی در این حزب، سردبیری مجله‌ها و روزنامه‌های مختلفی را نیز برعهده داشت. او با تسلط و چیرگی زیادی که بر ادبیات مدرن چپ دنیا داشت، به درستی حلقه اتصال بسیاری از شاعران و نویسندگانی مانند احمد شاملو، سیاوش کسرایی، مصطفی فرزانه، هوشنگ ابتهاج، نجف دریابندری و ... بود. احمد شاملو، نیمایوشیج، سیاوش کسرایی، سایه و احسان طبری در سوگ او شعرهایی سروده‌اند. بعد از وقایع ۲۸ امرداد، در روز ۳ شهریور ۱۳۳۳ او به‌همراه چند افسر فراری ارتش که به‌خانه وی پناهنده شده بودند، دستگیر شد. در هنگام بازداشت دوران سربازی‌اش را در نیروی دریایی شاهنشاهی می‌گذراند. مرتضی کیوان در روز ۲۷ مهر ۱۳۳۳ تیرباران شد. وی تنها غیرنظامی گروهِ موسوم به سیامک بود که اعدام شد. همسر او پوری سلطانی که بنیانگذار شیوه نوین کتابداری ایران بود تا ۵۰ سال با حضور دوستان و علاقه مندانش یاد او را گرامی می‌داشت. نقش کارساز فرهنگی او را پبش از هر چیز می‌توان در ویرایش و نقد آثار دیگران جستجو کرد. نجف دریابندری او را اولین ویراستار ایران می‌نامد. نه تنها نوشته‌‌های یاران خود را که پیش از چاپ از نظرش می‌گذشت، بلکه مجله‌‌ها و روزنامه‌‌های منتشر شده را نیز ویرایش می‌کرد دریابندری می‌گوید: «همین کار را گاه به نوشته روی شیشه مغازه‌‌ها می‌کرد و ما از دستش می‌خندیدیم.»
در بوته نقد کیوان آثار گوناگونی را می‌توان یافت. از قصه‌‌های اشتفان تسوایک و آناتول فرانس تا صحرای محشر جمال زاده. در نقد داستان سایه، نوشته علی دشتی، او را شخصیتی ممتاز در ادبیات فارسی معرفی می‌کند، هر چند که معتقد است که دشتی با «سایه» چیزی بر مقام خود نیفزوده و هر چه دارد از «فتنه» او به دست آمده است. در نقدی دیگر، جمال زاده را از نویسندگان زبردست زبان روحنواز فارسی به شمار می‌آورد، ولی بر او خرده می‌گیرد که در بند درست نوشتن نوشته‌‌های خود نیست. کیوان در نقدی بر نخستین مجموعه شعری احمد شاملو (آهنگ‌‌های فراموش شده) جای پای بسیاری از شاعران زمانه چون مهدی حمیدی شیرازی، فریدون توللی، نیما یوشیج و پرویز ناتل خانلری را ردیابی می‌کند و به شاعر هشدار می‌دهد که به جای آن که پَس رو باشد، پیشرو بشود و نیز مراقب باشد که اژدهای رمانتیسم او را نبلعد. محمد جعفر محجوب و اسلامی ندوشن و مسکوب هم از تاثیر بی نظیر کیوان بر خودشان و همنسلانشان سخن گفته‌اند‌.