تشکیک در جمهوریت نظام
محسن صنیعی (مدرس دانشگاه)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

1795

واشنگتن، اولین گفت‌وگو با طالبان را موفقیت‌آمیز خواند

بازی تازه آمریکا در افغانستان

همدلی| محسن رفیق: روز گذشته، اولین ملاقات مستقیم مقامات ارشد ایالات متحده و طالبان پس از خروج آمریکا از افغانستان، پس از دو روز مذاکره در دوحه، به پایان رسید. گفت‌وگوهای کنونی مقام‌های طالبان با واشنگتن در حالی بار دیگر وارد فاز عملیاتی شده است که چند روز پیش، وقوع حادثه‌ای تروریستی در قندوز، موجب مرگ تعداد زیادی از شهروندان افغانی شد. در همین حال حجم اخبار در مورد هدف‌گذاری‌های طالبان برای پاکسازی قومی افزایش پیدا کرده است و نیروهای طالبان در راستای اجرای آن، بخش وسیعی از خانوارهای هزاره‌ای را مجبور به ترک محل سکونت خود و کوچ اجباری کرده‌اند. در این روند، اگر چه بسیاری از کشورهای خارجی بر عدم شناسایی طالبان به عنوان حاکمان رسمی افغانستان، تاکید کرده‌اند اما به واقع، شواهد از تمایل و اقدامات پشت پرده بسیاری از کشورهای خارجی برای نزدیکی هر چه بیشتر به سران طالبان حکایت دارد.در مذاکرات جدید دوحه بین طالبان و آمریکا، زلمی خلیل‌زاد فرستاده ویژه آمریکا برای صلح افغانستان که برای چندین سال در گفت‌وگوهای صلح افغانستان حضور داشت، در هیأت آمریکایی حاضر در دوحه حضور نداشت و در ترکیب جدید هیات آمریکایی، تام وست، معاون نماینده ویژه وزارت خارجه و سارا چارلز، مقام ارشد آژانس توسعه بین‌المللی حضور داشتند. ریاست ‌هیأت طالبان در این نشست، بر عهده امیرخان متقی بود که به همراه برخی مقام‌های ارشد دولت طالبان شامل عبدالحق وثیق، رئیس اداره استخبارات، خیرالله خیرخواه، وزیر اطلاعات و فرهنگ، نور جلال، معاون وزارت داخله، شهاب‌الدین دلاور و حاجی محمد ابراهیم در این مذاکرات حضور داشتند که با یک پرواز اختصاصی شرکت هوایی قطر از کابل به دوحه پرواز کرده بودند.
 بنا به اعلام وزارت امور خارجه آمریکا، این مذاکرات، تنها ادامه‌ای بر تعامل عمل‌گرایانه بوده است و به منظور به رسمیت شناختن دولت طالبان برگزار نشده است. برخی منابع گزارش داده‌‌اند که ‌هیأت آمریکایی، پیشنهاداتی را در مورد هماهنگی اطلاعات بین دو طرف و امکان استفاده از پایگاه‌های آمریکایی در منطقه برای حمله به داعش به طرف افغان ارائه کرده است. با این وجود، طالبان اظهار کرده است که این جنبش به تنهایی قادر به مقابله با داعش است.
این گفت‌وگوها در حالی انجام می‌گیرد که دولت ایالات متحده در جریان خروج نیروهایش از افغانستان با طالبان ارتباط برقرار کرده بود. در آن زمان و هنگامی که نیروهای آمریکایی کنترل فرودگاه کابل را برای ایجاد پل هوایی به منظور خروج نیروهای ناتو در دست گرفته بودند، حتی فرمانده نیروهای آمریکایی در منطقه، ژنرال مک‌کنزی با نمایندگان طالبان دیدار کرده بود. به گفته مقامات آمریکایی تاکنون طالبان برای خروج شهروندان آمریکایی از افغانستان با ایالات متحده همکاری کرده است. با این حال دولت آمریکا اذعان کرده است که در آن زمان در موقعیتی نبوده که بتواند اکثر همکاران افغان نیروهای آمریکایی را که مایل به خروج از افغانستان بودند، این کشور خارج کند. مقامات دولت بایدن به خبرنگاران گفته‌اند که ‌هیأت آمریکایی قصد دارد طالبان را به تعهد خود در زمینه پیشگیری از تروریسم ملزم نگاه دارد و همچنین این گروه را تحت فشار خواهد گذاشت تا مارک فرریکس، گروگان آمریکایی را آزاد کنند.
به هر روی، وزارت خارجه آمریکا، روز گذشته مذاکرات دوحه با طالبان را صریح و حرفه‌ای، توصیف و تاکید کرد که ‌هیأت واشنگتن هرگونه حکم درباره این جنبش را به اقدامات آن و نه فقط به سخنان آن مرتبط می‌داند. طالبان نیز مذاکرات با مقامات آمریکایی را سازنده، توصیف کرد. به گزارش الجزیره، وزارت خارجه آمریکا در بیانیه‌ای توضیح داد که ‌هیأت این کشور در طول مذاکرات بر نگرانی‌های مربوط به امنیت، مبارزه با تروریسم و خروج ایمن آمریکایی‌ها و سایرین تمرکز داشته است. همچنین وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد:«ما در مذاکرات تأکید کردیم که حکم درباره طالبان، بستگی به رفتار آنها دارد. در این نشست، ما به مسائل حقوق بشر و مشارکت زنان و دختران در همه عرصه‌های اجتماعی در افغانستان پرداختیم و در مورد ارائه کمک‌های بشردوستانه مستقیم به مردم افغانستان با نمایندگان ارشد طالبان گفت‌وگو کردیم.»
در این بیانیه همچنین تأکید شده است که مذاکرات جاری به هیچ وجه مقدمه‌ای برای به رسمیت شناختن طالبان نیست. متقابلا طالبان نیز روز گذشته اعلام کرد که مذاکرات با واشنگتن در دو روز گذشته در دوحه، پایتخت قطر به خوبی پیش رفت. ذبیح‌الله مجاهد، معاون وزیر اطلاعات و فرهنگ و سخنگوی طالبان گفت‌وگوهایی را که در دوحه بین ‌هیأت دولت موقت افغانستان و هیات آمریکایی انجام شد، ثمربخش توصیف کرد.مجاهد، ابراز امیدواری کرد که این گفت‌وگوها راه را برای ایالات متحده و جامعه بین‌المللی جهت به رسمیت شناختن دولت جدید افغانستان هموار کند. طالبان همچنین در بیانیه‌ای اعلام کرد که در جریان ملاقات‌های دوحه در مورد مسائل سیاسی عمیقاً با آمریکا گفت‌وگو کرده‌اند و ‌هیأت طالبان و واشنگتن اجرای کامل توافق دوحه را بهترین راه برای حل مشکلات دانستند. طبق اعلام طالبان، ‌هیأت‌های حاضر، مذاکرات دوحه را فرصتی برای دستیابی به تفاهم دانستند و توافق کردند در صورت لزوم در آینده به آنها ادامه دهند.طالبان همچنین در طول این نشست به آمریکا هشدار داد که دولت موقت افغانستان را تضعیف و بی‌ثبات نکنند. وزیر امورخارجه دولت موقت طالبان اعلام کرد که در دیدار با مقام‌های آمریکایی، درباره روابط کابل و واشنگتن، توافقنامه دوحه، کمک‌های بشردوستانه، آزادسازی پول‌های بلوکه شده افغانستان، رعایت حریم هوایی افغانستان و مسائل دیگر گفت‌وگو شده است. امیرخان متقی سرپرست وزارت امورخارجه طالبان تصریح کرد: «در این نشست بر ارسال کمک‌های بشردوستانه و عمل به توافقنامه دوحه و احترام به حریم هوایی افغانستان مورد تاکید قرار گرفت.» وزارت امورخارجه آمریکا نیز در این باره اعلام کرد که تشکیل حکومت فراگیر و خروج شهروندان آمریکا و همکاران محلی این کشور از افغانستان، از محورهای این سفر است.
ند پرایس سخنگوی وزارت خارجه آمریکا نیز در این زمینه گفت: «این دیدار درباره به رسمیت شناختن و دادن مشروعیت به طالبان نیست. ما بر طالبان فشار می‌آوریم تا به حقوق تمام مردم افغانستان از جمله زنان و دختران را رعایت کنند و حکومت فراگیر با پشتیبانی همه احزاب تشکیل دهند. آمریکا می‌خواهد به طالبان فشار آورد تا برای سازمان‌های کمک‌رسان امکان دسترسی به مناطقی را که نیاز به کمک دارند، فراهم کنند.»
از سوی دیگر سرپرست وزارت خارجه طالبان نیز در این گفت‌وگوها خواستار لغو تحریم دارایی‌های بانک مرکزی افغانستان شده است. امیرخان متقی همچنین اعلام کرد واشنگتن از تمایل خود به ارسال واکسن کرونا، به کابل خبر داده و طرفین درباره گشایش فصلی تازه در روابط دو کشور سخن گفته‌اند. این درحالی است که مقامات آمریکایی بار دیگر تأکید کرده‌اند که دیدار اخیر در ادامه مجموعه‌ای از الزامات عملی بوده و هیچ ربطی به مشروعیت‌بخشی یا به‌رسمیت‌ ‌شناختن گروه طالبان نداشته است. فارغ از مذاکرات دوحه، طالبان به شدت به دنبال ایجاد، گسترش و تحکیم رابطه با بازیگران سیاسی در عرصه بین‌الملل است. طالبان به جز واشنگتن، برنامه‌های گسترده‌ای برای ایجاد رابطه با مسکو دارد. در همین زمینه، ذبیح‌الله مجاهد معاون وزارت فرهنگ حکومت طالبان در افغانستان در مصاحبه با خبرگزاری تاس تاکید کرد که طالبان امیدوار است که روسیه در بازسازی افغانستان که دهه‌های گذشته متحمل خسارات فراوانی شده است، مشارکت کند. معاون وزارت فرهنگ طالبان اضافه کرد، کابل به دنبال برقرای روابط با همه کشورها است. او اشاره کرد:«اول از همه، ما درباره روابط دیپلماتیک حرف می‌زنیم که بدون آن زمینه همکاری‌های بیشتر غیرممکن است. ما در حال مذاکره با روسیه، عمدتا برای به رسمیت شناخته شدن حکومتمان و آغاز کار سفارتخانه‌های دو کشور در پایتخت‌ها هستیم. حل و فصل این مسائل راه را برای همکاری‌های بیشتر باز خواهد کرد.» مجاهد همچنین تاکید کرد:«ما به دنبال همکاری‌ با همه کشورها هستیم و سرمایه‌گذاری خارجی نقش مهمی در این زمینه خواهد داشت. روسیه یک کشور مهم از نظر اقتصادی است. افغانستان در طول جنگ مخروبه شده و روسیه و دیگر کشورها می‌توانند به احیا و بازسازی آن کمک کنند.» در همین زمینه، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین اعلام کرد که مسکو مثل بقیه کشورهای جهان از نزدیک در حال رصد کردن فعالیت‌های طالبان در افغانستان و ارزیابی وعده‌های آنهاست.
در این بین، پاکستان نیز همواره یکی از کشورهایی بوده است که از آشکار ساختن تمایل خود برای نزدیکی هر چه بیشتر به طالبان، هراسی نداشته است. در همین راستا و در حالی‌که، بسیاری از ناظران سیاسی بین داعش و طالبان، خطوط اشتراکی فراوانی قائل شده‌اند، عمران‌خان نخست‌وزیر پاکستان در سخنانی، طالبان را تنها و بهترین گزینه برای خلاص شدن از شر داعش اعلام کرد. او در این زمیه اضافه کرد:«صلح و ثبات در افغانستان برای تمام منطقه ضروری است چرا که این کشور مهم‌ترین مسیر تجاری برای همسایگان بوده و کشورهای آسیای مرکزی می‌توانند از طریق افغانستان به پاکستان دسترسی داشته باشند.»
عمران خان، تصریح کرد: «ما همسایه افغانستان هستیم و وضعیت آنجا بر ما نیز تأثیر می‌گذارد. ما از هیچ کس حمایت نکرده و تنها در مورد صلح صحبت می‌کنیم.» نخست وزیر پاکستان در ادامه با اشاره به ‌‌این‌که مردم در افغانستان با مشکلات مختلفی روبه‌رو هستند، افزود:«خروج نیروهای آمریکایی ترس از وقوع بحران انسانی در افغانستان را افزایش داده است.» به گفته او، دولت موقت طالبان در افغانستان تلاش می‌کند اوضاع را سر و سامان دهد و برای غلبه بر همه‌گیری کرونا نیز باید اقدامات موثری انجام دهد.
عمران‌خان در ادامه با تأکید بر ‌‌این‌که یک دولت قوی در افغانستان می‌تواند با سازمان‌های تروریستی مقابله کند، طالبان را تنها و بهترین گزینه برای خلاص شدن از شر داعش دانست. او اضافه کرد: «طالبان پس از ۲۰ سال حکومت را در دست گرفته‌‌اند. آنان تحصیل زنان را نفی نکرده اما در مورد تحقق به آن به شیوه‌های شرعی اشاره کرده‌‌اند. طالبان به وضوح اعلام کرده تحصیل، حقوق زنان و سایر مسائل را حل خواهد کرد.»به هر روی نباید از نظر دور داشت که چالش کنونی کشورهای غربی آن است که در عین مشروعیت ندادن به گروه طالبان، کمک‌های بشردوستانه را به جامعه نیازمند افغانستان برسانند. این در حالی است که همزمان با خروج نیروهای ناتو از افغانستان، گروه طالبان در میانه ماه اوت سال جاری پس از حدود بیست سال دوباره قدرت را در افغانستان به دست گرفت. پس از ورود طالبان به کابل، آمریکا در مدت دو هفته حدود ۱۲۴هزار نفر را از فرودگاه کابل تخلیه کرد و در حال حاضر، آمریکا در صدد تخلیه شمار بیشتری از شهروندانش و همکاران محلی خود از افغانستان است. در همین حال، پس از تسلط طالبان بر کابل، شماری از سفارت‌های اروپایی در کابل نیز به دوحه منتقل شده و از آنجا امور نمایندگی در افغانستان را پیش می‌برند. این در شرایطی است که سه هفته است طالبان بازگشت دختران به مدارس متوسطه را ممنوع کرده است. در این بین، ملاقات با هیات آمریکایی بخشی از تلاش‌های طالبان برای به کسب حمایت بین‌المللی برای رسمیت شناختن آنها است که راه را برای کمک‌های مالی به افغانستان که توسط کشورها و آژانس‌های خارجی مسدود شده است، باز می‌کند. در حال حاضر، افغانستان با بحران انسانی و اقتصادی روبه‌رو است و از زمان خروج نیروهای ناتو و آمریکا از این کشور، کمک‌های خارجی کمی وارد این کشور شده است.