تشکیک در جمهوریت نظام
محسن صنیعی (مدرس دانشگاه)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

1795

نمایندگان چگونه می‌خواهند از زیر وعده‌های خود شانه خالی کنند؟

شفافیت مبهم

همدلی| شفافیت آرای نمایندگان مجلس هر چند وقت یک بار در فضای سیاسی کشور مطرح می‌شود. عمدتا نگاه‌ها وقتی به این موضوع جلب می‌شود که آرای نمایندگان در مواردی با خواست عمومی جامعه تضاد دارد. معمولا نمایندگان مجلس چندان علاقه‌‌ای به اعلام آرای خود برای جامعه ندارند. این اتفاق معمولا هنگامی روی می‌دهد که نماینده‌‌ای می‌خواهد خلاف شعارها و برنامه‌های خود رایی دهد وامتیازی از وزیر یا مسئولی بگیرد و موضوع شفافیت آرای نمایندگان مخالف این وضعیت اوست.این موضوع به تبار سیاسی نمایندگان هم مربوط نیست. شهریور ماه ۹۸ بود که نمایندگان مجلس دهم با طرح شفاف شدن آرای نمایندگان مجلس مخالفت کردند و آن را نوعی فشار برای وکلای ملت دانستند؛ اما این موضوع با واکنش‌های تندی از سوی منتقدان مجلس رو به رو شد تا آنجا که علیرضا پناهیان واعظ اصول‌گرا در یکی از منبرهای خود با لحنی توهین‌آمیز از این اقدام انتقاد کرد. او در آن مقطع گفت:«...هر چی نماینده انتخاب می‌کنی اکثریت رأی می‌دهند به ‌‌این‌که رأی نماینده‌ها شفاف نباید باشد. چه خبرتان است؟ بعد به صورت بسیار جاهلانه و احمقانه‌ای می‌گویند مگر می‌خواهید تفتیش عقاید بکنید؟ مگر شما آنجا رأی به عقاید می‌دهید؟! غلط کردید شما با عقاید چه ربطی دارید؟ رأی‌ات را بگو به چی رأی دادی به چی رأی ندادی. غلط می‌کنید شما بر اساس عقاید رأی بدهی، بر اساس کار کارشناسی باید رأی بدهی. و من می‌خواهم بدانم تو برای چی رأی دادی.‌‌ای مجلس شورای اسلامی آدم باش! کی به شما حق داده شفاف رأی ندهی؟! کی به شما حق داده شفاف رأی دادن را تفتیش عقاید بدانی؟! رأی بر اساس کار کارشناسی! چی را از ملت دارید پنهان می‌کنید؟!...» اما در دوره جدید مجلس که با نگاه سیاسی وی همراهی بیشتری دارد، او انتقاد می‌کند اما در حد یک توئیت، نه آن همه توهین و تندی. او چندی پیش در این باره نوشت:«مجلس با تاخیرش درباره طرح شفافیت و بدتر از آن با عدم تصویب شفافیت نشان داد از رشد سیاسی کافی برخوردار نیست و از انتظارات مردم انقلابی فاصله دارد. چه کسانی در مجلس می‌خواهند به عنوان مجلس انقلابی لطمه بزنند؟ این با شهامت یک مجلس انقلابی سازگار نیست.»

 اکنون یک بار دیگر این موضوع در مجلس مطرح شد.انتخاب در این باره نوشت:مجلس یازدهمی‌ها که با شعار شفافیت و مبارزه با فساد پا به ساختمان بهارستان گذاشتند، در عمل نشان دادند که گویا چندان پایبند به شعار و وعده‌های خود نیستند. پانزدهم بهمن سال گذشته بود که طرح اصلاح موادی از قانون آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی با عنوان «شفافیت آرای نمایندگان» مورد بررسی قرار گرفت و با ۱۵۳ رأی موافق و ۶۳ رأی مخالف و ۱۲ رأی ممتنع از ۲۲۸ رأی ماخوذه تصویب نشد و مجلسی که خود را انقلابی می‌نامید، به شعار‌شان نه گفتند. پس از آن، اما با موجی از انتقادات و هجمه‌هایی مواجه شدند که در نهایت منجر به آن شد که در دی ماه همان سال ۵۰ نماینده مجلس در نامه‌ای به هیأت رئیسه مجلس خواستار بررسی مجدد طرح شفافیت آرای نمایندگان در صحن علنی مجلس شدند. حال این طرح پس از انجام اصلاحیه‌هایی در دستور کار این هفته مجلس قرار گرفته است.
اگرچه طرح بر شفافیت تاکید کرده است و نمایندگان مجلس بر لزوم تصویب این طرح تاکید می‌کنند، اما راه‌هایی در نظر گرفته شده است که دورزدن از آن را هم راحت کرده است که این مهم چیزی جز نمایشی و پوپولیستی بودن این طرح را نشان نمی‌دهد. از جمله آنکه تنها به سازمان صدا و سیما اجازه حضور در جلسات علنی کمیسیون‌ها داده شده است. در این بخشی از این طرح آمده است: «سازمان صدا و سیما با رعایت شرایط مندرج در ماده (۵) این قانون، مجاز است برای تهیه گزارش کامل و زنده صوتی و تصویری از جلسات علنی کمیسیون‌ها در کمیسیون حضور یابد و همچنین صوت این جلسات در پایگاه اطلاع‌رسانی مجلس به صورت زنده پخش می‌شود.» با این تفاسیر در صورت به تصویب رسیدن طرح، رسانه‌های مستقل دیگر اجازه حضور در جلسات علنی کمیسیون‌ها را ندارند.از موارد دیگری که نشانه عدم شفافیت طرح شفافیت آرای نمایندگان است، به تبصره یک ماده چهار اصلاحیه این طرح باز می‎گردد که گفته شده در صورت اضطرار که رعایت امنیت کشور ایجاب کند، هرگاه وزیر ذی‌ربط یا بالاترین مقام دستگاه مربوط یا حداقل یک‌چهارم از اعضای کمیسیون درخواست کنند، برای موضوع مورد بحث جلسه غیرعلنی تشکیل شود، با تصویب کمیسیون، جلسه صرفا برای رسیدگی به همان موضوع، غیرعلنی می‌شود.مورد دیگری که گواه عدم شفافیت این طرح است را در تبصره دو ماده چهار مشاهده می‌کنیم که مطابق آن در صورت درخواست پنج نفر از اعضای کمیسیون و تصویب آن، آرای اعضای کمیسیون درباره طرح یا لایحه یا بخشی از اجزای آن، بدون درج اسامی منتشر می‌شود. همچنین در تبصره ۳ همین ماده گفته شده است که درباره طرح‌ها و لوایحی که به موجب اصل هشتاد‌و‌پنجم قانون اساسی در کمیسیون مورد رسیدگی قرار می‌گیرد، الزاما جلسات به صورت علنی تشکیل می‌شود و عدم انتشار آرای نمایندگان در این‌گونه جلسات به‌منزله غیرعلنی‌شدن جلسه نیست.
در مورد رای‌گیری نمایندگان هم در ماده ۱۰ این اصلاحیه آورده شده که درمورد هر‌یک از مواد یا اجزا که به تشخیص هیأت‌رئیسه مجلس جنبه صنفی یا منطقه‌ای دارد، آرا اعلام نمی‌شود. همچنین در تبصره ذیل ماده ۱۱ این اصلاحیه آورده شده: در مواردی که حداقل ۱۵ نفر از نمایندگان رأی‌گیری مخفی با ورقه را برای غیر از موارد مندرج در این ماده درخواست کنند، پس از توضیح نماینده پیشنهاددهندگان به مدت حداکثر پنج دقیقه، رأی‌گیری به عمل می‌آید و در صورت تصویب، برای آن موضوع رأی‌گیری مخفی با ورقه انجام می‌شود. این تبصره شامل لوایح مربوط به عهدنامه‌ها، مقاوله‌نامه‌ها، قرارداد‌ها و موافقت‌نامه‌های بین‌المللی نمی‌شود.
پیش از اصلاحیه در ماده ۹۵ گفته شده بود که درصورت تأخیر بدون عذر موجه نمایندگان در جلسه رسمی، از طرف هیأت رئیسه توبیخ خواهند شد. همچنین، هریک از نمایندگان که در موقع أخذ رأی با اعلام قبلی رئیس‌مجلس مبنی بر منع خروج از جلسه بدون عذر موجه خارج شود، مستحق توبیخ خواهد بود و در صورت تکرار تأخیر و غیبت، مقررات آیین‌نامه از طرف هیأت رئیسه درباره او اجراء خواهد شد. اسامی نمایندگانی که سه بار غیبت غیرموجه در یک ماه داشته باشند در روزنامه‌ها درج خواهد شد، اما در اصلاحیه عبارت «اسامی نمایندگانی که سه‌بار غیبت غیرموجه در یک ماه داشته باشند، در روزنامه‌ها درج خواهد شد»، حذف شده است.
راه دیگری که باز هم برای عدم شفافیت در این طرح تعبیه شده است مربوط به ایجاد تبصره‌ای برای غیر‌شفاف‌کردن سفر‌ها و مأموریت‌های نمایندگان است که قرار بود طبق این طرح کاملا شفاف اطلاع‌رسانی شود. در تبصره‌ای مقرر شده: در موارد خاص با تصویب کمیسیون برای اعضای کمیسیون و درمورد اعضای هیئت‌رئیسه مجلس با تصویب هیئت‌رئیسه، اطلاعات مربوط به مأموریت‌ها منتشر نمی‌شود.با این تفاسیر همچنان مشخص نیست که منظور از «موارد خاص» ذکر شده که باعث عدم اطلاع‌رسانی از سفر‌ها و ماموریت‌های نمایندگان می‌شود چیست و به طور مشخص برای چه و در چه مواردی آرا به صورت پنهانی داده می‌شود همچنین عدم حضور رسانه‌های مستقل در جلسات علنی کمیسیون‌های مجلس چه آسیبی را به شفافیت مورد نظر مجلس می‌زند.