تشکیک در جمهوریت نظام
محسن صنیعی (مدرس دانشگاه)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

1795

همدلی ایرانیان برای آموزش کودکان افغان

همدلی|  کودکان افغانستانی‌ها را لااقل در ایران دریابید. با روی کار آمدن طالبان در افغانستان، بسیاری از مردمان این کشور عطای زندگی در خاک خود را به لقایش بخشیدند و راهی کشورهای دیگر شدند. تصویر دردناک آویزان شدن از هواپیمای آمریکایی که جهان را تکان داد یکی بارزترین تصویر پناهجویی افغان‌ها بود. بسیاری از همچون گذشته ایران را که همزبان و هم‌تاریخ آنهاست به عنوان مقصد انتخاب کردند. یکی از بزرگ‌ترین مسائل پناهجویان همواره تحصیل و کار بوده که حالا با فرا رسیدن مهرماه اولی خود را نشان می‌دهد. 
برخی دانشگاه‌های ایرانی اعلام کرده‌اند تسهیلاتی برای اتباع افغانستانی در نظر می‌گیرند که اگر پای صحبت افغانستانی‌ها بنشینیم می‌بینیم در همه این سال‌ها با وجود زندگی و تحصیل در کنار دانشجویان همزبان خود با مشکلات عدیده‌‌ای دست و پنجه نرم می‌کردند. اما وضعیت برای کودکان افغانستانی سخت‌تر است. آن‌ها نیز مثل دیگر ابنای بشر حق انتخاب محل تولدشان را نداشته‌اند و تنها سهم‌شان در این مهاجرت آن بود که والدینشان در رویای آینده بهتر و شاید بهتر باشد بگوییم نجاتشان افغانستان را رها کنند و به ایران بیایند.  آن‌طور که یونیسف (صندوق کودکان ملل متحد) گزارش داده، بیش از ۴.۲ میلیون دانش‌آموز افغانستانی در سال جدید تحصیلی در مدارس این کشور ثبت نام نکرده‌اند که 60 درصد آن‌ها دخترانی هستند که طالبان راه ورودشان به مدرسه را بسته است. اما بعضا پسربچه‌های افغانستانی هم در ایران نمی‌توانند به مدرسه بروند. 

 حمایت تحصیلی از دانش‌آموزان فاقد مدارک هویتی 

میترا تیموری سرپرست مرکز امور بین‌الملل و مدارس خارج تیرماه امسال در خصوص شیوه‌نامه ثبت‌نام دانش‌آموزان اتباع خارجی خبر داده بود که به دستور رهبری «هیچ کودک افغانستانی، حتی مهاجرینی که به صورت غیرقانونی و بدون مدرک در ایران حضور دارند، نباید از تحصیل باز بمانند و همه آن‌ها باید در مدارس ایرانی ثبت نام شوند». به گفته تیموری برای سال تحصیلی جدید بیش از 160 هزار برگه حمایت تحصیلی برای دانش‌آموزان افغانستانی فاقد مدارک هویتی- اقامتی صادر شده است. تیموری البته این را نیز اضافه کرده بود که با پیش‌بینی‌های صورت گرفته، روند صدور برگه حمایت تحصیلی افزایشی بوده و متقاضی ثبت‌نام این دسته از دانش‌آموزان نسبت به سال تحصیلی گذشته بیشتر خواهد بود. به گفته این مقام مسئول اکنون نیم میلیون دانش‌آموز اتباع خارجی که بیش از 95 درصد آن را دانش‌آموزان اتباع افغانستانی تشکیل می‌دهند، در مدارس جمهوری اسلامی ایران در کنار دانش‌آموزان ایرانی بدون هیچ گونه تبعیض و به صورت رایگان مشغول به تحصیل هستند. 

 درس سواد به 25 کودک افغان

در آستانه بازگشایی مدارس، در نقاط مختلف کشور، خیرینی دست به کار شده‌اند که کودکان افغانستانی از تحصیل در ایران بازنمانند. این فعالیت‌ها اغلب در شبکه‌های اجتماعی خود را در قالب جمع‌آوری کمک‌های نقدی به چشم می‌خورد.  برخی از آنان روایت متفاوتی از درس خواندن کودکان افغانستانی دارند.  نکیسا زارع یکی از این خیرین است که به نام دختر نجار شناخته می‌شود. او در شیراز زندگی می‌کند اما کارگاهش درروستای قلات در 26 کیلومتری شیراز است. زارع یک سال است که در کارگاهش به 25 نفر کودک افغانستانی که برای آن‌ها امکان تحصیل فراهم نشده خواندن و نوشتن یاد می‌دهد. شاگردان او، همراه خانواده‌هایشان به صورت غیرقانونی به ایران آمده اند.  نکیسا زارع در گفت و گو با همدلی از تحصیل کودکان افغانستانی در ایران روایت می‌کند و می‌گوید:«کودکانی که با خانواده‌هایشان به صورت قانونی زندگی می‌کنند می‌توانند مثل دانش‌آموزان ایرانی به مدرسه بروند. اما کودکانی که حضورشان در ایران غیرقانونی است در مدرسه ثبت نام نمی‌شوند. من حتی این موضوع را از طریق افرادی در تهران پیگیری کرده‌ام و به من گفتند برای این کودکان فرجه‌‌ای فراهم شده که بتوانند به مدرسه بروند. اما وقتی خانواده‌هایشان مراجعه کرده بودند کارشان راه نیفتاده بود.» 

 ‌‌دانش‌آموز هجده ساله‌ام در حال یاد گرفتن الفباست

زارع 25 شاگرد افغانستانی در سنین مختلف دارد؛ کودکانی از هفت ساله  تا هجده ساله که فقط سواد یاد می‌گیرند. اما یاد گرفتن سواد برای آن‌ها به معنی وارد شدن در بروکراسی‌های نظام آموزشی نیست. زارع می‌گوید:«درس دادن به آن‌ها فقط به این صورت است که بتوانند خواندن و نوشتن یاد بگیرند. حتی ‌‌دانش‌آموز هجده ساله من در حال یاد گرفتن الفباست.»
از او پرسیدیم: «آیا در بین این ‌‌دانش‌آموزان کسانی هستند که به خاطر روی کار آمدن طالبان و شرایط جدید افغانستان راهی ایران شده باشند؟» زارع پاسخ داد: «این 25 نفر یک سالی می‌شود که شاگرد من هستند. اما اقوام سه نفر از آن‌ها به تازگی به ایران آمده‌اند. من هم به آن‌ها گفتم کودکان اقوام‌تان را هم بیاورید که به آن‌ها هم درس بدهم. حتی مادر منیژه یکی از آن‌ها را واسطه قرار دادم که کودکان دیگران را هم بیاورد اما چون این خانواده‌ها تازه به ایران آمده‌اند یک نوع ترس دارند و هنوز کودکانشان را نیاورده‌اند.»
اما تحصیل دیگر کودکان افغانستانی در شرایط کرونا با آموزش‌های مجازی چه شکل و شمایلی دارد؟ او در همین رابطه گفت:«معمولا کسانی که به صورت قانونی وارد ایران شده‌اند نسبت به آنهایی که حضورشان غیرقانونی است، سطح درآمد بالاتری دارند و دست کم شرایطی مثل امکان استفاده از گوشی هوشمند برای کلاس‌ها را دارند، مثل سایر دانش‌آموزان ایرانی.» 

 افغان‌ها جزئی از ایران شده‌اند

او با تاکید بر لزوم حمایت از کودکان افغانستانی می‌گوید:«ما چه بخواهیم و چه نخواهیم افغانستانی‌ها جزئی از ایرانی‌ها شده‌اند؛ همان‌طور که خیلی از مهاجران ایرانی در کشورهای مهاجرپذیر اروپایی یا آمریکایی به جزئی از آن جوامع تبدیل می‌شوند. اگر ما به فکر افغانستانی‌ها نباشیم، به آن‌ها احترام نگذاریم و یک سری امکانات را برایشان فراهم نکنیم در درازمدت آسیب‌های بدی را به دنبال خواهد داشت. ما نباید به مسائل اجتماعی به صورت کوتاه‌مدت فکر کنیم. کسی که شغل، پول و سواد ندارد و فقط یک خشم دارد، در درازمدت می‌تواند باعث بزهکاری‌هایی در جامعه شود و خود ما را درگیر کند.»  زارع ادامه می‌دهد:«نباید نگاه نژادپرستانه‌‌ای داشته باشیم و بگوییم افغان‌ها به کشور ما آمده‌اند و نباید به آن‌ها کمک کنیم. افغانستانی‌ها هم انسان هستند و به هردلیلی مثل جنگ مجبور شده‌اند از کشورشان به اینجا بیایند. هیچ کس دوست ندارد خانه و کاشانه‌اش را رها کند. همه کودکان افغانستانی که در ایران با فقر زندگی می‌کنند کسانی هستند که در افغانستان خانه و زندگی مرفهی داشته‌اند اما به دلیل جنگ مجبور شده‌اند در جاهایی زندگی کنند که اصلا در شأن انسان نیست. اگر به فکرشان نباشیم و برای سوادشان تلاش نکنیم، با خشمی که دارند و با برخی رفتارهایی که از سوی عده‌‌ای از ایرانی‌ها می‌بینیم، بعدا ممکن است ناهنجاری‌های اجتماعی رقم بخورد.»