شتاب تورم و خاک گرفتگیِ FATF
محسن رفیق (روزنامه‌نگار)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

1776

باید و نبایدهای موضع ایران در مقابل حوادث افغانستان

دکتر سیف‌الرضا شهابی (کارشناس سیاسی)

چندی قبل و قبل از سقوط دولت جمهوری اسلامی افغانستان، تعدادی از رهبران طالبان به تهران سفر کردند و این سفر همراه بود با ملاقات و گفت‌وگو با برخی از مقامات جمهوری اسلامی ایران؛ از مواد مذاکرات اطلاع دقیقی در دست نیست و بر سر چه موضوعاتی توافقاتی حاصل شد و چه مسائلی لاینحل باقی مانده در پرده‌ای از ابهام قرار دارد؛ بهتر آن بود در همان زمان و بدون فوت وقت، اجلاسی سه‌جانبه بین جمهوری اسلامی ایران و دولت وقت افغانستان و رهبران طالبان و ترجیحا چهار جانبه و با حضور پاکستان بر گزار می‌شد و در این اجلاس تهران تاکید می‌کرد که دولت ‌«محمد اشرف غنی‌» طالبان را در حکومت شریک کند و دولت مشارکتی تشکیل شود و این دولت، پیگیر اخراج آمریکایی‌ها از افغانستان باشد و در پی آن، صلح و آرامش بر این کشور حاکم شود و از فروپاشی دولت وقت جلوگیری به عمل آید. به هر حال این اجلاس اتفاق نیفتاد تا این که دولت جمهوری اسلامی افغانستان با فرار ‌«محمد اشرف غنی» از کابل، از هم پاشید و طالبان بر افغانستان حاکم شدند و در پی آن موجی از اعتراض مسلحانه به حاکمیت طالبان در افغانستان از دره ‌«پنجشیر» برخاست؛ اگر چه زودتر از آن که تصور می‌شد پنجشیر به تصرف طالبان درآمد، ولی اکنون هسته‌های مقاومت و به صورت پراکنده در نقاط مختلف پنجشیر شکل گرفته و جریان دارد. با این حال آینده افغانستان نامشخص است و قطعا هر اتفاقی در افغانستان از آنچه که تاکنون رخ داده یا در آینده رخ دهد، با امنیت در مرزهای شرقی ایران و حتی امنیت داخلی ایران در ارتباط مستقیم و غیرمستقیم قرار دارد. حوادث جاری و ساری در افغانستان نمی‌تواند با عکس‌العمل‌هایی از سوی دولت جمهوری اسلامی و مردم ایران همراه نباشد.نکته‌ای که در درجه نخست اهمیت قرار دارد برقراری صلح و امنیت و ثبات در افغانستان است، زیرا هر ناامنی و بی‌ثباتی در این کشور می‌تواند بر کل کشورهای همسایه افغانستان تاثیرات منفی بر جای بگذارد و از این نظر است که وزیران خارجه کشورهای همسایه افغانستان با دیدگاه‌های متفاوت و بعضا متضاد دعوت پکن را پذیرفتند و قبول کردند در اجلاسی مجازی به اوضاع افغانستان بپردازند تا بتوانند آرامشی حتی نسبی دراین کشور متلاطم بر قرار کنند و از تسری ناآرامی به دیگر کشورها جلوگیری کنند.اکنون در ایران دو دیدگاه وجود دارد: یک دیدگاه مبنی بر این‌که طالبان تغییر کردند و با بیست سال گذشته تفاوت دارند، به صورتی که به اعتقاد آنها می‌توان با دولت طالبان همکاری کرد.دیدگاه دوم، معتقد است طالبان همان طالبان است و تغییر ماهوی نکرده و شاید و بعد از استقرار و قدرت‌گیری برای ایران مزاحمت ایجاد کند، پس لازم است اکنون از حاکمیت آنان به هر نحو ممکن در افغانستان جلوگیری کرد.هر کدام از طرفداران دو دیدگاه فوق برای خود دلایلی دارند، اما به نظر نگارنده آنچه که باید برای هر دو طرف مورد امعان نظر جدی قرار گیرد موارد زیر است: 
۱ - ایران تلاش کند بر اساس منشور سازمان ملل از هر گونه مداخله در امور سایر کشورها و خصوصا کشورهای همسایه خودداری کند، زیرا دخالت امروز می‌تواند مجوزی باشد برای دخالت حکومت آینده افغانستان و دیگر کشورها در امور داخلی ایران.
۲ - بدون آن که شائبه دخالت ایران در امور داخلی افغانستان ایجاد شود، ایران به عنوان کشوری قدرتمند در منطقه راه‌حل‌های منطقی و اصولی و بر اساس فرهنگ و اقوام مختلف افغانستان در جهت مشارکت در قدرت به دولتمردان و احزاب افغانی پیشنهاد کند تا اختلافات کاهش یابد و هر چه سریعتر در این کشور امنیت بر قرار شود.
۳- حمایت صریح از هرکدام از دو طرف درگیری در افغانستان که از یک سو  شامل طالبان است و از دیگر سو جبهه مقاومت ملی را در بر می‌گیرد، عوارضی ناصواب برای تهران در آینده در پی خواهد داشت.

اگر طالبان موفق شوند قدرت را در دست داشته باشند، قطعا مواضع امروز ایران علیه یا له خودشان را فراموش نخواهند کرد و مواضع فعلی ایران می‌تواند سبب نزدیکی طالبان به عربستان و امارات یا دوری از این دو کشور شود و به عامل امنیت یا نا امنی در مرزهای شرقی ایران تبدیل بشود، به همان نسبت ریاض هم سعی خواهد کرد موضع ایران علیه طالبان را به آنان گوشزد کند و طالبان را علیه ایران بشوراند. بر عکس، اگر ایران یکپارچه از طالبان حمایت کند برای برخی از اقوام افغانی سر خوردگی ایجاد خواهد کرد و چه بسا ایران را به عنوان دشمن خود تلقی می‌کنند.
به نظر می‌رسد ایران باید اعلام کند با هر گروهی که کابل را در اختیار دارد و بر کل افغانستان حکومت می‌کند، ارتباط بر قرار خواهد کرد و این ارتباط را نباید به مفهوم تایید تلقی کرد. در حال حاضر ایران با بسیاری از کشورها ارتباط دیپلماتیک دارد، در حالی که مورد تایید تهران نیستند. شایان ذکر است در طول جنگ هشت ساله ایران و عراق روابط دیپلماتیک بین دو کشور بر قرار بود. با این اوصاف مسایل داخلی افغانستان را باید سپرد به خود افغانی‌ها؛ اگر خواستند با هم مذاکره داشته باشند و به توافق دست پیدا کنند چه بهتر و اگر عزم را جزم کردند با یکدیگر بجنگند مربوط به خودشان است.