تشکیک در جمهوریت نظام
محسن صنیعی (مدرس دانشگاه)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

1798

۲۸ هزار و ۹۰۰حلقه چاه غیرمجاز در استان تهران شناسایی شده است

چاه‌های غیرمجاز بلای جان‌ تهران

همدلی| وجود ده‌ها هزار حلقه چاه‌ غیرمجاز در تهران سالانه خسارات جبران ناپذیری بر منابع آبی و سفره‌های زیرزمینی این استان وارد کرده، به نحوی که آن را رکورددار فرونشست زمین در کشور کرده است.
 همین دیروز  معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای استان تهران از شناسایی ۲۸ هزار و ۹۰۰ حلقه چاه غیر مجاز در سطح استان خبر داد و گفت که از این چاه‌ها سالانه ۴۰۶ میلیون متر مکعب آب برداشت می‌شود.
آن گونه که احمد علی قربانیان به ایرنا گفته: عمده چاه‌های غیر مجاز در حوزه کشاورزی است و بالغ بر ۱۷۳ میلیون متر مکعب از این چاه‌ها مورد استفاده بخش کشاورزی قرار می‌گیرد.  او بخش دیگر برداشت آب از چاه‌های غیر مجاز را مربوط به حوزه آب شرب، باغچه‌ها و ویلاهای استان تهران دانست که رقمی حدود ۱۴ هزار حلقه چاه را شامل می‌شود و عنوان کرد در این راستا ۵۵ میلیون متر مکعب آب از چاه‌های غیر مجاز هم برای فضای سبز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 استخراج بی‌رویه آب؛ ریشه مشکلات ‌محیط‌زیستی تهران 

بدیهی است تعداد چاه‌های غیرمجاز «شناسایی» شده تمام چاه‌های غیرمجاز موجود در سطح استان تهران نیست. اما اگر همین تعداد را در کنار چاه‌های مجاز و شناسنامه‌دار و حجم آبی که از آنان استخراج می‌شود قرار بدهیم، متوجه ریشه بسیاری از مشکلات زیست محیطی این استان خواهیم شد. 
در حالی که حدود ۳۰ هزار چاه غیرمجاز در استان تهران شناسایی شده است، به گفته قربانیان  حدود ۱۳ هزار و ۴۹۰ حلقه چاه مجاز  در این استان وجود دارد که یک میلیارد و ۸۷۰ متر مکعب در سال از این چاه‌ها آب برداشت می‌شود. در واقع تعداد چاه‌های غیرمجاز  شناسایی شده در تهران بیش از دو برابر چاه‌های مجاز در این استان است.
البته مشکل آب دزدی در کشور به‌وسیله چاه‌های غیرمجاز فقط مختص به تهران نیست، در سراسر کشور صدها چاه غیرمجاز در حال مکیدن منابع آبی کشور هستند. نگاهی به آمار و ارقام در چهار دهه گذشته نشان می‌دهد که تعداد چاه‌های غیرمجاز و مجاز ایران در سال ۵۷، ۶۰ هزار حلقه بوده است، اما هم اکنون ۸۰۰ تا ۹۰۰ هزار حلقه چاه در کشور وجود دارد که ۴۰ درصد از آن‌ها غیر مجازند و از این تعداد ۳۵۰ تا ۴۰۰ هزار حلقه چاه کشاورزی غیرمجاز در کشور وجود دارد که سالانه بیش از ۱۰ میلیارد مترمکعب آب با این چاه‌‌ها مصرف می‌شود.
این اعداد با احتساب کاهش چشمگیر نزولات آسمانی حاکی از این است که وضعیت آب‌های زیرزمینی طی این ۴۰ سال به شدت افت کرده و این روند در دهه گذشته به دلیل افزایش خشکسالی‌ها بیشتر شده است.
براساس قانون، استفاده از منابع آب زیرزمینی از طریق حفر هر نوع چاه، قنات و توسعه چشمه در هر منطقه از کشور باید با اجازه و موافقت وزارت نیرو انجام شود و این وزارتخانه با توجه به خصوصیات زمین‌شناسی و وضعیت سفره آب زیرزمینی منطقه و مقررات پیش‌بینی شده در این زمینه، نسبت به صدور پروانه حفر و بهره‌‌برداری، اقدام می‌کند. اما از آن‌جا  که منابع آب زیرزمینی یکی از منابع مهم کشور است، حفظ آن عزم ملی در سطح حاکمیت را می‌طلبد. 

 بحران حفر چاه‌های غیرمجاز

یک فعال زیست محیطی و کارشناس آب با بیان این که حفر چاه‌های غیر مجاز جزو مواردی است که اگر مورد کم توجهی قرار گیرد، در آینده تبدیل به بحرانی جدی در برابر منابع آبی خواهد بود، به همدلی گفت:«برداشت افسارگسیخته و بی‌رویه آب از منابع زیرزمینی با حفر چاه‌های مجاز و غیرمجاز، در دهه‌‌های گذشته سبب وقوع وضعیت بحرانی در دشت‌‌های ایران به‌ویژه استان تهران شده و نتیجه آن بروز نشانه‌‌هایی از بحران‌‌های مختلف مرتبط با این مسئله شده است. بحران‌هایی مانند کاهش منابع آب زیرزمینی، که خود ابربحران و مادر بحران‌ها به شمار می‌رود.»
لطیف ابراهیمی با اشاره به وابستگی بالای مصرف آب تهران به منابع زیرزمینی گفت:«این مصرف فقط مختص به مصرف کشاورزی نیست و ۶۰درصد آب شرب تهران  از طریق منابع زیرزمینی تامین می‌شود و ۴۰درصد باقیمانده از طریق سدها تامین می‌شود. در مواقع خشکسالی و کمبود بارش وابستگی آب شرب تهران به منابع زیرزمینی بیشتر نیز می‌شود. همین استخراج بی‌رویه باعث خالی شدن سفره‌های آب زیرزمینی در این استان شده است.» ابراهیمی افزود:«زمانی که منابع آبی و سفره آب زیر زمینی خالی می‌شود، زمین آن قسمت مانند اسفنجی که آب آن کشیده شده جمع می‌شود و در آن بخش از زمین حفره‌‌ای ایجاد می‌شود که دیگر حتی با تزریق آب نیز قابل برگشت نیست، در واقع آن بخش از زمین دیگر مرده به حساب می‌آید. زمینی که می‌میرد هم قابل کشت نیست، هم فرونشست می‌کند، هم کانون ریزگردها می‌شود و مشکلات زیست محیطی زیادی را رقم می‌زند.»

دلیل فرونشست زمین 

وی در مورد تاثیر چاه‌های غیرمجاز در استان تهران گفت:«برداشت بی‌رویه و بی‌حساب و کتاب از سفره‌های آب زیرزمینی از طریق چاه‌های غیرمجاز باعث فرونشست زمین در استان تهران شده است، این پدیده خطرناک اگرچه می‌تواند در اثر سایر پدیده‌های طبیعی زمین‌شناسی مانند زمین‌لرزه، آب شدن یخ‌ها یا فعالیت‌های انسانی مانند معدن‌کاری و ... ایجاد شود، اما واقعیت این است که کاهش شدید سطح آب‌های زیرزمینی، مهم‌ترین دلیل فرونشست زمین به شمار می‌رود.»  
ابراهیمی ادامه داد:«برداشت بی‌رویه آب در سال‌‌های اخیر، تمامی دشت‌‌های هشت‌‌گانه تهران را دشت ممنوعه کرده است، جوری که اکنون فرو نشست در تهران که به دلیل خالی شدن سفره‌های زیرزمینی اتفاق افتاده است، ۹۰برابر حد بحرانی اتحادیه اروپاست. فرونشست در دشت ورامین ۱۳سانتی‌ متر، در دشت ری ۲۵سانتی‌ متر، در دشت تهران ۱۴سانتی‌ متر و در دشت شهریار ۳۶سانتی‌ متر ثبت شده است. این در حالی است که براساس اعلام مجامع بین‌المللی فرونشست سالانه ۴میلیمتر از زمین بحران است. درحالی ‌که در تهران حدود ۳۸سانتی متر هم ثبت شده است.»
او تصریح کرد:«وقتی سطح آب‌های زیرزمینی ۳۸ سانتی‌ متر پایین برود، طبیعی است منجر به فرونشست زمین شود که بسیار جدی و خطرناک هم است، بنابراین باید احیا و تعادل‌بخشی آب‌‌های زیرزمینی را به صورت جدی نگاه کنیم. بدیهی است این موضوع را نباید فقط وظیفه وزارت نیرو بدانیم، بلکه این پدیده نیازمند همکاری بین دستگاهی و به ویژه مشارکت بیشتر و همراهی دستگاه قضایی و همچنین مجلس شورای اسلامی است.»
ابراهیمی در پایان گفت:«حفاظت از منابع آب‌‌های زیرزمینی تنها منحصر به بستن چاه‌های غیرمجاز نیست، بلکه کنترل و نظارت بر چاه‌های مجاز و میزان برداشت آن‌ها نیز به همان اندازه از اهمیت برخوردار است و این نیازمند نصب کنتورهای هوشمند است که در  یکی دو سال اخیر در دستور کار نیز قرار گرفته است، اما سرعت اجرای آن زیاد نیست و به‌کندی پیش می‌رود.»