فهم گفت‌وگو؛ مقدم بر انجام آن
رضا صادقیان (روزنامه‌نگار)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

2074
جهت اشتراک در روزنامه همدلی ایمیل خود را ثبت فرمائید





آغاز دومین دوره جنگ‌های ایران و روس

در روز ۲۸ آبان ۱۲۰۴ هجری شمسی، دومین دوره جنگ‌های ایران و روسیه، با تجاوز روس‌ها به مرزهای ایران آغاز شد و در مناطق باکو، شکی و شروان نبرد سختی درگرفت. جنگ دوم ایران و روسیه که در دوره فتحعلی‌شاه قاجار به وقوع پیوست، موجب شد قریب یک‌صد و شصت هزار کیلومترمربع از اراضی حاصلخیز و پرجمعیت ایران که در قفقاز واقع بود از دست برود. این نبرد که در حقیقت ادامه دوره ده‌ساله جنگ‌های اول ایران و روس بود دو سال و یک ماه بدون وقفه طول کشید و با انعقاد پیمان ترکمانچای پایان یافت. هنگامی‌که فتحعلی شاه، عباس میرزا را به فرماندهی سپاه ایران منصوب و راهی نواحی تصرف‌شده کرد، چون روس‌ها مهیای جنگ نبودند غافلگیر شدند و سپاهیان ایرانی تمامی ولایات ازدست‌رفته ازجمله باکو، دربند، شوشی، داغستان، ایروان و تالش را به تصرف درآوردند. پس‌ازاین واقعه پاسکوویچ از سرداران معروف روسیه که به‌تازگی از جنگ‌های روس و عثمانی فارغ شده بود، فرماندهی سپاه روس در قفقاز را عهده‌دار شد و یرملوف به خاطر عدم کامیابی در جنگ از طرف تزار روسیه احضار شد. پاسکوویچ درصدد برآمد تمامی نواحی تصرف‌شده توسط ایرانیان را باز پس گیرد. ابتدا قره‌باغ و سپس ایروان را تصرف کرد، در جبهه‌های تالش و لنکران قوای ایران را شکست داد و با شتاب خود را به گنجه رساند. عباس میرزا هم با ۳۰ هزار سپاهی عازم گنجه شد. در این نبرد که به جنگ گنجه معروف شد موعد پیروزی ایرانیان نزدیک به نظر می‌رسید، اما به علت خیانت آصف‌الدوله صدراعظم جدید ایران در اعزام نیرو، در سپاه ایران بی‌نظمی به وجود آمد و تلاش‌های عباس میرزا هم برای نظم بخشیدن دوباره به امور نتیجه نداد. پس از تصرف گنجه و وارد آمدن تلفات سنگین به سپاه ایران سرانجام معابر ارس به دست روس‌ها افتاد. کشتی‌های جنگی روسیه در سواحل روسیه با ترکمان‌ها و ایلات یموت سازش کردند و حتی آن‌ها را به طغیان علیه دولت ایران ترغیب کردند. عباس میرزا هم آخرین نیرو‌های خود را در سردارآباد متمرکز کرد و با قوای روسیه به نبردی سخت پرداخت اما نرسیدن آذوقه و جیره و مواجب سپاهیان از تهران باعث تضعیف و متزلزل شدن روحیه سربازان ایرانی شد و سردارآباد به تصرف سردار روس درآمد و قوای ایران به‌کلی از ساحل چپ رود ارس به داخل آذربایجان رانده شدند. پاسکوویچ در تعقیب سپاه وارد آذربایجان شد و پایتخت ایران را مورد تهدید نظامی قرارداد. پس‌ازآن عباس میرزا دسته‌های متفرق سپاه خود را به‌خوبی سازمان‌دهی کرد و حفاظت از تبریز را به آصف‌الدوله سپرد اما باخیانت آصف‌الدوله، تبریز توسط ارتش روسیه تصرف شد. در این هنگام بود که عباس میرزا، فتحعلی‌خان رشتی را نزد پاسکوویچ فرستاد و از وی تقاضای صلح کرد. روس‌ها با در دست داشتن امتیازات پیمان ترکمانچای، شمال ایران را قبضه کرده و اعتبار بین‌المللی ایران را کاملاً مخدوش کردند. بسیاری معتقدند اگر چهره‌ای چون امیرکبیر در عرصه سیاست ایران ظهور نمی‌کرد، ایران پس از تجزیه به‌طور کامل تحت استعمار قرار می‌‌گرفت. بعدازاین واقعه دیگر میان روس و ایران درگیری مهم و برخورد دامنه‌داری، مگر در مورد آشوراده و چند پیشامد کوچک دیگر رخ نداد. پس‌ازاینکه انقلاب کمونیستی در شوروی به پیروزی رسید، لنین برای اثبات حسن نیت خود نسبت به ملل ضعیف جهان، الغای تمام امتیازات استعماری دولت تزاری پیشین را اعلام کرد.منبع: تاریخ ایرانی