“مواجهه امام علی با مخالفان، منتقدان ومعارضان “

نوع مواجهه نظام های سیاسی با مخالفان ومنتقدان وحتی معارضان بازتابی از تصویر بلوغ وعقلانیت سیاسی انهاست. اگر از رژیم های استبدادی وخودکامه کهن وسنتی که ویژگی ذاتی وخصیصه اصلی ان ” بی قانونی” واداره کشور براساس اراده فردی وخود محوری بود،عبور کنیم ، شاهد نوعی از قدرت وحکومت در عصر جدید هستیم که در شکل وظاهر باصورت هایی از قانون وشبه قانون وکاربست های سیاسی ، اقتصادی واجتماعی ،جامعه وملت شان را مهندسی سیاسی می کنند.

اما در معنا به دلیل فقدان حق واقعی مشارکت، تکثر وتنوع سیاسی، نهادهای مدنی وسیاسی موثر ووجود خشونت های به ظاهر قانونمند و…با نظام های سیاسی دموکراتیک ولیبرال متمایز ومتفاوت می باشند. این نوع دولت های شبه مدرن در علوم سیاسی به ” توتالیتاریسم” یاتمامیت خواه تعبیر وتعریف می شود.

که اهتمام ان بر برساخت جامعه ای یکدست است که دران صورتی از کثرت گرایی نباشد وحکومت به صورت فراگیر در همه شئون زندگی شهروندان وجنبه های عمومی وخصوصی، مداخله فراگیر وحداکثری دارد( دانشنامه سیاسی/ داریوش اشوری) . انجمن ها، اتحادیه ها، نهادهای مدنی واقعی،احزاب ریشه دار یا سرکوب ویا به دلیل اقدامات متصلبانه وسخت گیرانه در محاق قرار می گیرند.

در برابر ان ،حکومت های دموکراتیک ولیبرال قرار دارد که با ویژگی قانون اساسی همه جانبه ومتکثر،پذیرفتن حق مشارکت همگانی، نظام نمایندگی، انتخابات ازاد ورقابتی، نظارت همگانی ازطریق رسانه ازاد ونهادهای مدنی، پاسخگویی و… شناخته می شود. هویت متکثر ملت، تنوع سلیقه ورای در این‌نوع حکومت به رسمیت شناخته می شود.

بااین پیش درامد کوتاه در سالروز ولادت امام‌علی( ع) اشاره ای کوتاهتر به نحوه مواجهه ان حضرت با منتقدان ومخالفان ،در دوران خلافت پنج ساله شان می نمایم. ان حضرت در مدت کوتاه حکومت خویش با سه دسته از مخالفان روبرو بود. که در نهج البلاغه از انها به عنوان،ناکثین، قاسطین ومارقین یاد شده است.

الف: ناکثین( مخالفین سیاسی سهم خواه) اینها که در میانشان چهره های برجسته ای چون عایشه ام المومنین، زبیر سیف الاسلام وطلحه الخیر و…بودند، عمدتا با هدف سهم خواهی در قدرت ،به رغم بیعت شان با امام ،در صف مخالفین ومنتقدین حکومت علی ( ع) قرار گرفتند ودر نهایت با استفاده از اعتبار همسر پیامبر ودختر خلیفه اول منازعه را به جنگ ورویارویی مسلحانه کشاندند. اما حضرت در مواجهه با انان :

۱-با‌علم به زمینه سازی انها در خروج از کوفه وتحریک عایشه، برای تدارک وسازماندهی مخالفین علیه حکومت وی، مانع خروج ازادانه شان نگردید.

۲-با انان به شیوه اخلاقی وعاطفی گفت وگو کرد وپندشان داد.

۳- مسئولیت حقوقی وشرعی بیعت را متذکر شد

۴- پس از جنگ وپیروزی بر انها در “جمل”، اعلام عفو عمومی کرد

۵- تعقیب کسانی که میدان جنگ را رهاکردند،ممنوع کرد.

۶-شکست‌خوردگان جنگ را تحقیر نکرد.

۷- در نهایت احترام وتکریم عایشه را به‌مدینه باز گرداند. ب: قاسطین( مخالفان مسلح وبرانداز). این گروه به رهبری معاویه که از اغاز دمشق وخود را ازقلمرو خلافت جداکرده بود وجانشینی علی را نپذیرفته بود، با نقض حاکمیت یگپاچگی سزمین اسلامی، تهدید مال وجان پیروان علی ، جنگ وسیع وسازمان‌یافته ای را علیه حکومت امام تدارک کردند. اما ان حضرت‌به رغم تمهید وتجهیز واعزام سپاه در برابر انها:

۱-،هرگز اغاز گر جنگ نبود

۲-از ضوابط انسانی واخلاقی عدول نکرد وبر خلاف معاویه پس ا از دسترسی به اب، ان را بر روی دشمن مسلح نبست.

۳- از تعرض به مجروحان واسیران جلوگیری کرد

۴-کشتن غیر نظامیان را ممنوع نمود

۵- به رغم تحمیل حکمیت از سوی یاران متعضب ودگم اندیش خویش، پس از نتیجه ان که به زیانش تمام شده بود، حاضر به نقض وفسخ امر داوری نشده بود.

ج: مارقین( حامیان متعصب دیروز ومخالفین لجوج امروز) حضرت در بر خورد با انها مادام که دست به ترور وکشتار مسلمانان وایجاد رعب واختلال مسلحانه در امر حکومت ،نزده بودند در نهایت مدارا وازادی بود به گونه‌ای که:

۱- دادن ازادی کامل در مسجد واماکن‌عمومی برای اعتراض به شخص خودشان به عنوان رهیر جامعه مسلمانان

۲-عدم جرم انگاری به صرف مخالفت زبانی وبیانی.

۳- قطع نکردن سهم انان از بیت المال

۴- نداشتن اقدام پیش دستانه برای برخورد نظامی باآنان، تا قبل از عملیات ترور وکشتار ازسوی خوارج. نا‌گفته پیداست که نظام های سیاسی با رسمیت شناختن مخالفین خود وحق انتقاد، گسترش فضای نقد، ازادی رسانه، تجمعات قانونی، تعمیق مشارکت، تمهید انتخابات ازاد ورقابتی ،سطح خشونت سیاسی را کاهشمی بخشیده وموجب ثبات وپایداری خود می شوند .

در مقابل، نظام های اقتدار گرا وتوتالیتر اگر چه ممکن است در کوتاه بتوانند با شیوه های مالوف بر کنترل اوضاع بحرانی فارغ ایند وانسجام ظاهری قدرت را حفظ کنند ولی با انباشت نا رضایتی ها ، مخالفت ها به صورت رادیکال ظهور می کند که خود سبب بروز بحران های شدیدتر بعدی می گردد.