رمزگشایی از جعبه سیاه رسانه ملی

ولی‌الله شجاع پوریان | مدیر مسئول

اقــدام اخیر یکی از برنامه‌های رســانه ملــی در اهدای کفــن و اطلاعیه ترحیم به
میهمانان با واکنش‌های زیادی در جامعه وشبکه‌های اجتماعی مواجه شد؛ این پیشامد
از چند منظر قابل بررسی و تحلیل است:
.۱ برنامه‌های صداوســیما در چند سال گذشــته به طرز محسوسی با افت کیفیت،
محتوا و مخاطب مواجه بوده اســت. تحمیل رویکردهــای ایدئولوژیک و انحصارگرایانه
در رســانه ملی و استفاده از نیروها، عوامل و مهارت تنها بخش قلیلی از جامعه علاوه
بر کم اعتبار شــدن رســانه ملی، بی‌محتوایی آن را نیز باعث شده است، صداوسیمایی
که باید امید، پویایی، نشــاط و زندگی را بــه مخاطبانش ارزانی دارد، غالبا برنامه‌های
عزاداری، اندوهناک، مرگ‌محور و ناامیدکننده را به تصویر میکشد، بدیهی است چنین
موضوعاتی نیز میتواند باب سلیقه بخش‌هایی از جامعه باشد، اما مشکل اینجاست که
رســانه ملی فقط ذائقه بخش محدودی از جامعه را در نظر میگیرد و چه بســا همان
بخــش قلیل نیز از دیدن چنین خالقیتهای نوبرانه‌ای شــوکه میشــوند، کما اینکه
میهمانانی که از فیلتر این برنامه عبور کرده‌اند و همگی در دایره وفاداران رســانه ملی
قرار دارند، اما باز هم چنین رویکردهایی را برنمیتابند.
.۲ پرداختن به مرگ و معاد و یادآوری آن نکتهای منفی نیست، اما نحوه عمل عوامل
این برنامه با انتقادی جدی مواجه است، برنامه‌های گفتگو‌ محور عموما با هدف افزایش
روحیه، امید و انگیزه ســاخته میشوند، ورای شخص میهمان، خانواده و اطرافیان آن
میهمان، بیننده برنامه خواهند بود و چه لزومی دارد پدر، مادر، برادر، خواهر، همســر
و فرزندان میهمان چنین حس تلخی را تجربه کنند؟
.۳ بخشــی از واکنــش مخاطبان به این بخش، لزوما ربطی بــه همین برنامه ندارد،
درواقع این نارضایتی تبلوری از نارضایتی افکار عمومی از رویکردهای رسانه ملی است،
رســانه‌ای که حتی تا دو دهه پیش منبع بسیاری از سریالهای طنز، فاخر و پرمحتوا
بود، امروز به آیینه دق تبدیل شــده و کارکردش نشــان دادن بدبختی و ســیاهروزی
سایر کشــورها و به تصویر کشیدن مرگ و ناامیدی است. این تنفر عمومی هرگاه که
خبط و خطایی از رســانه ملی ســر بزند فوران خواهد کرد. محتوایی که انتشار آن در
رســانههای رقیب صداوسیما بالفاصله با برچسب ”ســیاه‌نمایی“ مشمول برخوردهای
قضایی و امنیتی میشود.
.۴ برخی از موافقان اهدای کفن مدعی شــده‌اند این برنامه ماه‌ه‌اســت که با همین
شــیوه پخش میشــود و این واکنش‌های با تاخیر را عجیب می دانند! البته که تاخیر
در واکنش عجیب نیســت؛ واقعیت آن اســت که غالب همین منتقدان اصولا بیننده
چنین برنامه‌هایی نیســتند که بخواهند در لحظه واکنشــی نشان بدهند، رسانه ملی
سال‌هاســت مرجعیت خود را از دســت داده و چه بسا در شــرایط عادی بسیاری از
مخاطبان چون اهمیت و ارزشــی برای برنامه‌هایش قائل نیستند، با تاخیر و از طریق
فضای مجازی از پخش این برنامه‌ها باخبر میشوند. خود همین نکته میتواند تلنگری
برای مسئوالن رســانه ملی باشد که چرا افکار عمومی با برنامه‌های این رسانه ارتباط
به‌موقع و مطلوبی برقرار نمیکنند؟
.۵برخی بر این باورند که صداوسیما میتواند این هشدارها را در مواجه با میهمانانی
به خرج دهد که اثر و آثار بیشــتری در زندگی و آخرت مردم ایفا میکنند، مسئولانی
که سالهاســت معیشــت مردم را به گــروگان گرفته و فاصله حرف تــا عمل آنها
به‌گونه‌ای اســت که گویی اعتقادی به معاد و قیامت ندارند؛ شایســته بود این هدیه
معنوی و گرانبها، تقدیم به سیاسیونی میشد که سالهاست مقیم برنامه‌های مختلف
صداوسیما هســتند و تریبون عمومی را به تریبون یک جریان خاص تبدیل کرده‌اند؛
به طور حتم اگر این هدیه پیشــکش چنین میهمانانی شــود، مخاطبان نیز استقبال
بیشتری خواهند کرد و اثربخشی آن نیز بیشتر خواهد شد.
6 ایــران امروز به امید، انگیزه، پویایی و زندگــی نیاز دارد، مردم به اندازه کافی در
زندگی روزمره ناامیدی، مرگ و رخوت را تجربه میکنند، هنر رســانه ملی این است
که در چنین شــرایطی برنامه‌هایی بســازد که امید را به جامعه تزریق کند، واکنش
شــدید افکار عمومی به ماجرای اهدای کفن به میهمانان در رســانه ملی بازهم نشان
داد که این رسانه به تجدیدنظر اساسی در سیاستها، رویکردها و نحوه تعامل با مردم
نیاز دارد، تلنگری که البته بارها و بارها نادیده گرفته شــده و همچنان هم پیشبینی
میشود در بر همان پاشنه سابق بچرخد!
.۷ نــام این برنامــه جنجالی که با عنوان ”جعبه ســیاه“ روی آنتن میرود، خود دو
طعنه بزرگ است به وضعیت رسانه ملی؛ یکی میتواند اشاره با سیاهی‌های این جعبه
جادویی باشــد که از رنگ و شادی و ســرزندگی عاری و خالی است و دیگری اینکه
میتواند جعبه ســیاه نظام سیاسی باشد که رمزگشــایی از آن منویات مدیران نظام
حکمرانی کشور برای مردم را بهتر و صریحتر نشان دهد.