سورپرایز اکتبر ترامپ ایران خواهد بود؟
محسن رفیق (روزنامه‌نگار)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

1521

زمین‌لرزه طبس

۲۵شهریور، سالروز زمین‌لرزه ویرانگر طبس در سال ۱۳۵۷ است. زلزله در ساعت 19:6 دقیقه به‌وقت محلی، با شدت 4/7ریشتر رخ داد. رکورد شتاب‌نگاری حاصله در محل ساختمان شیروخورشید طبس، هنوز قوی‌ترین نگاشت شتاب‌نگاری از نظر محتوای انرژی و مشاهده شدن دامنه‌های بلند در فرکانس‌های مختلف است. این زلزله با گسل زمین‌لرزه‌ای حدود ۸۰کیلومتری و عمق حدود ۱۰کیلومتر همراه بود.
تعداد تلفات ثبت‌شده حدود ۶۵۰۰ نفر اعلام‌شده است. البته در خود شهر طبس در هنگام حادثه حدود ۱۲۰۰۰ نفر ساکن بودند که حدود نیمی از آن‌ها کشته شدند. این یکی از بیشترین میزان‌های تلفات در هنگام زلزله –که در نیمه‌شب هم رخ نداده-در یک شهر است. این در حالی است که در زمین‌لرزه بم که در ساعت ۵:۲۵ بامداد با بزرگای۶.۵ در شهری با حدود ۸۰ هزار جمعیت رخ داد، حدود ۳۳هزار نفر کشته شدند (حدود ۴۰درصد) گسل زمین‌لرزه‌ای از فاصله حدود ۱۰ کیلومتری شهر طبس، «گلشن» عبور می‌کرد. در منطقه بیابانی مرکزی ایران، وجود واحه زیبایی مانند شهر طبس، همچون نگینی درخشان بود. شهر طبس شهری بود با بناهای تاریخی فراوان و میراث فرهنگی مختلف که در آن زلزله کاملاً از بین رفت. عملاً در اثر زلزله طبس چیزی از شهر باقی نماند. بازماندگان باید ابتدا می‌رفتند به باغ گلشن تا از نظر جغرافیایی خودشان را توجیه کنند و بدانند که به کدام سمت بروند. شب تازه آغاز شده بوده و تاریکی مطلق - چون برق هم طبیعتا قطع شده بوده - با فریادها و ناله‌های مجروحان فضایی دردناک را برای بازماندگان ایجاد کرده بود. حدود بیست هزار نفر از مردم در این زلزله کشته شدند. کانون زلزله در نزدیکی «کریت» واقع بود و خرابی‌ها از «دیهوک» در جنوب شرق تا «اسفهک» و سپس خود طبس گسترش می‌یافت. شهر طبس در مدت حدود سه سال بازسازی شد، ولی شهری که امروز به عنوان طبس در قلب کویر مرکزی ایران وجود دارد، نسبتی با طبس زیبای تاریخی قبل از زلزله ندارد! شهری است مثل همه شهرها و حاشیه شهرهای تازه‌ساز و اغلب بی‌هویت! ایران. ای‌کاش برای بازسازی فکری به حال هویت تاریخی علاوه بر ساخت‌وساز مقاوم در برابر زلزله می‌شد. بزرگ‌ترین نکته‌ای که در مورد زلزله طبس باید بر آن تأکید کرد آن است که رخداد آن در زمان دولت کوتاه‌مدت شریف امامی بود و بازسازی زلزله طبس به زمان اوج انقلاب و سپس، برقراری دولت موقت مهندس بازرگان و سال‌های اول انقلاب اسلامی و سپس جنگ تحمیلی مربوط شد. در چنین زمانی و بر پایه گزارش‌های موجود بازسازی کامل شهر طبس عملاً تا سال ۱۳۶۱ و در زمانی که کشور درگیر جنگ تحمیلی هم شده بود، طول کشید. همه این‌ها موجب شده بود که زلزله طبس و بازماندگان آن‌ها در شرایط بدی هم از نظر رخداد ناگهانی این سانحه مهم قرار گرفتند و هم از نظر آنکه تا سال‌ها بعد از رخداد زلزله، اولویت‌های اصلی در کشور مسائل دیگری غیر از موضوع زلزله باشد.
از سوی دیگر آمار سرشماری ۱۳۸۵ نشان می‌دهد که شهرستان طبس و حومه در این سال در حدود ۳۰هزار نفر جمعیت داشته است. این موضوع نشان می‌دهد که شهرستان طبس بعد از زلزله طبس علاوه بر آنکه حدود ۴۰درصد از ساکنان خود را از دست داده است، ولی در سه دهه بعد از زلزله نیز روند مهاجرت به نحوی بوده که جمعیت سه دهه بعد از رخداد نیز به جمعیت قبل از زمین‌لرزه ۱۳۵۷ نرسیده است. بعد از وقوع زمین‌لرزه نیز شایعات و افسانه‌هایی مبنی بر طبیعی نبودن زلزله طبس و ربط آن به افسانه زباله‌های هسته‌ای دفن شده، یا انفجار عمدی در نزدیکی طبس از سوی آمریکا یا شوروی بر سر زبان‌ها افتاد که تا سال‌ها بعد چنین داستان‌هایی از بعضی از ساکنان طبس شنیده می‌شد.