جمهوری اسلامی و طوفان مدرنیسم
حسن جعفریانی (عضو هیات علمی دانشگاه)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

1516

نگاهی به فیلم «دشمنان» به همراه نشست پرسش و پاسخ این فیلم سینمایی با خبرنگاران

سرد، سخت و بی‌روح همچون «دشمنان»

سارا حیدرنژاد| یکی از فیلم‌های اکران شده در نهمین روز جشنواره سی‌وهشتم فجر «دشمنان» نام داشت. کارگردانی این اثر را علی درخشنده بر عهده داشت، نویسندگی «دشمنان» را بردیا یادگاری انجام داده بود و مجید برزگر تهیه کننده آن بود. شخصیت اصلی این فیلم زنی به نام زهره است که ظاهرا دچار نوعی مازوخیست شده و مسیری را در پیش می‌گیرد برای اینکه از خودش بابت مرگ فرزندش انتقام بگیرد. همسر زهره او را ترک کرده و شخصیت اصلی بعد از دو سه روز از بیرون کردن پسرش، می‌فهمد که او با مرگ روبه‌رو شده است. شیوا دختر اوست و چند روزی است که در پی یافتن برادرش شهاب است. در این مسیر نامه‌هایی با عنوان شب‌نامه به دست همسایه‌های آپارتمانی که آنها در آن سکونت دارند، می‌رسد که در آن حرف و سخنان عجیبی مطرح شده است. در پایان اما مشخص می‌شود که زهره به دنبال انتقام گرفتن از خودش بوده است. رؤیا افشار، توران یاقوتی، ندا جبرئیلی، سینوهه دانشمند، مسعود دلخواه، قربان نجفی و علی بی‌غم به عنوان بازیگر در فیلم حضور داشتند. موسیقی این فیلم را میلاد موحدی ساخته بود، فیلم‌برداری‌اش را بهروز بادروج انجام داده بود و عماد خدابخش تدوینگر آن بود. این فیلم جزو آن دسته از فیلم‌های سخت جشنواره بود چون بسیاری از اهالی رسانه در نیمه‌های راه آن را ترک کردند. یکی از خبرنگاران در نشست عوامل فیلم با اهالی رسانه گفت که این فیلم ضعیف، سرد و بی روح بود. با این توضیح آیا شما به فروش فیلم‌تان امیدی دارید؟ از سوی دیگر شخصیت زهره در این فیلم چه مشکلی دارد؟ آیا سادیستی است؟ مجید برزگر گفت:«علی درخشنده می‌خواست اولین فیلمش را بسازد. او و نویسنده فیلم مایل بودند این فیلم را بسازند و من هم در کنارشان حضور داشتم تا «دشمنان» به نتیجه برسد. وقتی چنین الگویی در اجرا و ترکیب بازیگران مورد توجه قرار می‌گیرد، حتما پیش‌بینی‌هایی درباره‌اش داشته‌ایم. ما اطمینان داریم که سرمایه فیلم بازمی‌گردد اما به دنبال سود زیادی نیستیم. اما در مقدمه، فیلم‌نامه و اجرا من هیچ دخالتی نداشتم.»
به گفته درخشنده «شخصیت اصلی فیلم خودش را مایه مرگ پسرش می‌داند.»
برزگر هم گفت:«زهره با نوشتن نامه‌های پی در پی به دنبال انتقام گرفتن از خودش برمی‌آید.»
یکی دیگر از خبرنگاران پرسید این فیلم را می‌شود نسخه زنانه پرویز دانست. آیا یکی از اهداف فیلم ایجاد استاندارد تازه‌ای در سینمای ایران است؟ مجید برزگر گفت:«اینکه فیلم نسخه زنانه پرویز باشد یا نه نمی‌دانم. خیلی‌ها این را گفته‌اند. تکثیر و انتشار فیلم‌هایی مثل پرویز خوب است یا بد واقعا نمی‌دانم. البته این را هم باید بگویم که در این فیلم کمترین نقش را داشتم و طوری رفتار کردم که دوست دارم تهیه کنندگان با من رفتار کنند. من به دنبال مهیا کردن شرایطی بودم که علی بتواند آسوده فیلمش را بسازد.»
علی درخشنده هم گفت:«من حس نمی‌کنم این فیلم نسخه زنانه پرویز است، اما فکر می‌کنم همه آدم‌ها وقتی کار، اثر یا اتفاقی را در پیرامونشان می‌بینند، از آن تاثیر می‌گیرند و این تاثیرات ناخودآگاه است. بعضی‌ها هم درباره یکی دو صحنه دیگر فیلم و شباهتش به فیلم‌های دیگر چیزهایی را گفته بودند. من وقتی پرویز را دیدم گفتم دوست دارم با این کارگردان کار کنم. این جمله را در همان سینمایی که فیلم در حال اکران بود، به زبان آوردم.»
در بخش دیگری ایلیا محمدیان به عنوان منتقد حاضر در نشست درباره فیلم گفت:«اگر کمی روزنامه‌ها را ورق بزنیم و سایت‌ها را مرور کنیم، تعداد آثار تولید شده از سینمای بدنه هم آن قدر زیاد است و هم از میان آنها شاید 5درصد به آمار فروشی برسند که بتوانیم بگوییم ضرر نکرده است. در فیلم «دشمنان» هر چه می‌بینیم تصویر و کلام است. این فیلم، به هر حال در سینماهای هنر و تجربه اکران خواهد شد و هزینه‌های خودش را هم به دست خواهد آورد.»
او افزود:«ما در حوزه روانشناختی در سینمای ایران فیلم‌های زیادی نداریم و ساخت فیلمی همچون «دشمنان» برای تیم کارگردانی، نویسنده و تهیه کننده امتیاز به حساب می‌آید. ما در این فیلم با اثری روانشناختی مواجه هستیم و داستان فیلم بسیار واضح بود. اگر بخواهم نقدی به فیلم وارد کنم باید بگویم زمان فیلم خیلی طولانی است و این ویژگی می‌تواند مخاطب را خسته کند.»
او توضیح داد: «دشمنان در این فیلم افراد پیرامون زهره هستند؛ کسانی که عنوان خانواده، دوست و آشنا را دارند، اما شخصیت اصلی داستان همیشه تنهاست.»
او به ارتباط زهره با مادرش و البته ارتباط شیوا با زهره به عنوان مادر هم اشاره کرد:«شیوا هم در این فیلم استعداد تبدیل شدن به زهره‌ای تنهاتر و منزوی‌تر را از آنچه قابل تصور است دارد.»
علی درخشنده هم در ادامه درباره انتخاب بازیگران فیلم گفت:«من در دو سه فیلم با آقای سعید آرمند به عنوان تهیه کننده همکاری کرده بودم و همیشه دوست داشتم اگر فیلمی بسازم، ایشان در آن فیلم بازی کند. سعید آرمند خودش مدرس دانشگاه است. این نکته را هم باید بگویم که خواندن شب‌نامه‌هایی که در فیلم می‌بینید، کار هر کسی نبود. من به دنبال کسی بودم که بتواند حس موجود در نامه‌ها را القا کند. آقای آرمند به من لطف کرد و این یادگاری را در «دشمنان» به ما بخشید. از سوی دیگر کاراکتر کامران از سال‌ها قبل برای من واقعا عجیب و غریب بود. من این کاراکتر را خودم به فیلم‌نامه اضافه کردم. سینوهه دانشمند در ارائه این نقش واقعا توانمند ظاهر شد. او کسی بود که روز اول وقتی از سوی جواد گنجی دستیار من معرفی شد، تا با هم جلسه گذاشتیم و گفت و گو کردیم خیلی زود با هم به توافق رسیدیم و به او گفتم برو و فیلم‌نامه را بخوان.»
سینوهه دانشمند هم درباره بازی‌اش در فیلم گفت:«شما خبرنگاران جان کلام جامعه هستید. کاش شما همیشه حضور داشته باشید. چند سالی است که بعد از سال 93 به بعد به مسائل تاریخی علاقه زیادی پیدا کردم و فهمیدم چقدر این علم برایم مهم است. همیشه آرزو داشتم بتوانم شخصیتی را مثل کامران جلوی دوربین کارگردانی که قبول دارم، بازی کنم. سال قبل هیچ نام و نشانی از من در نشست جشنواره وجود نداشت، اما امروز خوشحالم که مجری برنامه مرا از آن زمان بیشتر می‌شناسد.»
او افزود:«من دوست دارم فیلم‌نامه بنویسم و با پول بازیگری هزینه نوشتن فیلم‌نامه‌ام را تامین کنم. از اینکه انرژی این شخصیت در فیلم دشمنان آزاد شد، خوشحالم و البته از اینکه در خدمت شما هستم نیز حس بسیار خوبی دارم.»
سعید آرمند هم در بخش دیگری از این نشست گفت:«من خیلی دوست داشتم که به یادگار در کار علی درخشنده حضور پیدا کنم. می‌خواهم از توضیح منتقد جلسه درباره سرمایه فیلم‌های سینمایی ایران تشکر کنم. با توجه به اینکه من خودم بیشتر در زمینه تهیه کنندگی فعالیت می‌کنم، باید بگویم که در طول سال فیلم‌های زیادی در سینمای ایران ساخته می‌شود که معلوم نیست سرمایه‌اش از کجا آمده است، اما موضع برخی به تعداد اندک فیلم‌های مستقل در جشنواره بسیار تند است.»
در ادامه یکی از خبرنگاران درباره تعارض نظم و ترتیب زهره در میان جامعه و در نقاط مختلف خانه در قیاس با اتاق خواب بسیار نامرتبش پرسید و علی درخشنده پاسخ داد:«درباره اینکه زهره سادیسم دارد یا مازوخیسم، باید بگویم که او درگیر یک خودآزاری شده است. او بیش از همه دارد از خودش انتقام می‌گیرد.»
بهروز بادروج که به عنوان فیلم‌بردار در «دشمنان» حضور داشت، در واکنش به سوالی که یکی از خبرنگاران درباره دردی که شخصیت قصه به آن دچار است و به عنوان بیننده من آن را متوجه نمی‌شوم، گفت:«من نمی‌دانم که شما در زندگی تا امروز چه چیزهایی را از دست داده‌اید و این را هم نمی‌دانم که بعد از از دست‌دادن‌های‌تان چقدر فکر کرده‌اید. فقدان ایجاد شده در جامعه باعث می‌شود شما از خیلی چیزها بگذرید. مسئله فیلم، مسئله فقدان است.»
او درباره فیلم‌برداری اثر هم گفت:«بنیان اصلی کار ما فیلم‌نامه است. از ابتدا با علی درخشنده درباره فضای کار، رنگ، نور، لنز و حرکت گفت‌وگو کردیم. آنچه برای ما خیلی مهم بود، سردی ذاتی فیلم‌نامه بود. باید با خودمان فکر می‌کردیم، باید چه کاری انجام دهیم که بیننده را با این فیلم که فضای سردی دارد، همراه کنیم. ما به همین خاطر فضای قهوه‌ای و کرم را در فیلم‌برداری در نظر گرفتیم. فضای حاکم در فیلم، ترکیبی از نوری که از بیرون می‌تابد و رنگ کرم و قهوه‌ای است. من از طراح صحنه خیلی سپاسگزارم، چون ما در همکاری با هم این شرایط قابل اجرا را به وجود آوردیم. حجم‌هایی که در خانه می‌بینید، قبلا روی آن کار شد و ما درباره فضا و حجم موجود در خانه قبل از آن گفت و گو کردیم و دوست داشتیم به فضای کارهای «کریستو» شباهت داشته باشد. این کار، لذت‌بخش‌ترین فیلمی بود که تا امروز در آن حضور داشتم، آن هم شاید به خاطر فضای کار گروهی و روح حاکم در فضای فیلم باشد. ممکن است فیلم ایرادات کوچکی داشته باشد که بعد از جشنواره حتما رفع خواهد شد، اما روح موجود در فیلم دوست داشتنی است.
لیلا نقدی‌پری که به عنوان طراح صحنه و لباس در این فیلم حضور داشت، هم در این نشست با خبرنگاران سخن گفت و درباره لیست منتشر شده از سوی فارابی که در آن فیلم‌های حمایت شده از سوی این نهاد اعلام شده بود، توضیح داد:«ما فیلم «ابر بارانش گرفته» را بدون هیچ حمایتی از سوی هیچ نهاد و ارگانی ساخته‌ایم و من دلیل آمدن این فیلم در لیست فیلم‌های حمایت شده نمی‌دانم. از نگاه من فارابی باید اشتباهش را اصلاح کند.»
مجید برزگر هم گفت:«فارابی لیستی منتشر کرد که آنجا نوشت «ابر بارانش گرفته»، حمایت شده است، این یک اشتباه بود و هیچ حمایتی از این فیلم نشده است. این نکته را هم باید بگویم که وام گرفتن و حمایت کردن وظیفه فارابی است. آنها بعد از اتمام کار فیلم، معرفی‌نامه‌ای برای دریافت وام بانکی به من دادند. وقتی هم برای دریافت وام رفتم، آنقدر شرایط توهین‌آمیز بود و شرایط دریافت و بازپرداخت به قدری مشکل بود که قید دریافت وام را هم زدم.»