روزنامه سیاسی ، اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگــی
 -  - 
20 تیر 1398  |  ورزش  |  کد خبر: 63645
0
0
نبود قوانین مدون، زمینه‌ساز سرقت علمی
همدلی| توسعه و پیشرفت علمی یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های دولت‌ها و سیاست‌مداران کشورهای گوناگون است. در همین خصوص، دانشگاهیان نیز تلاش‌های چشم‌گیری صورت می‌دهند، ولی همواره موانع و آفت‌هایی در زمینه پیشرفت و توسعه علم وجود دارد و سرقت علمی از جمله معروف‌ترین این آفت‌هاست. سرقت علمی(کپی‌برداری غیر مجاز) همواره امری رایج بوده است، به طوری که فردی، مطالب، نوشته‌ها و تالیفات دیگران را بدون ذکر منابع در مطالبی جدید جای می‌دهد و این کار را به گونه‌های انجام می‌دهد که به نظر نوشته‌ای جدید می‌آید.
در حالی که یک نوشته یا مقاله در صورتی جدید تلقی می‌شود که نویسنده از خلاقیت و ابتکار خود در بیان افکار و ایده‌هایش به شیوه‌ای جدید و مورد پسند بهره گیرد. در ادبیات جدید صحبت از دارایی‌های فکری یا مالکیت فکری مطرح است. این واژه انواع گوناگونی از ابتکارات ذهنی و فکری انسان را در بر می‌گیرد که باید تحت حفاظت قانونی قرار گیرد.
کاربرد این واژه برای اولین بار با تاسیس سازمان مالکیت فکری و ذهنی جهانی در سال 1967 معمول و مفاهیم نوین دارایی‌های فکری از دفتر فدرال مالکیت‌های فکری سوئیس در سال 1988 گرفته شد. به موجب این قانون، به مالکان دارایی‌های غیرمادی نظیر کارهای هنری، ادبی و موسیقی حقوق انحصاری خاصی داده شده است. این قانون همچنین شامل محصولات نوشتاری است که در قالب کلمات، عبارات، علایم و نشانه‌ها ارائه می‌شوند. به طورکلی، استفاده ناعادلانه عمدی و غیرعمدی از دانش دیگران سرقت علمی محسوب می‌شود و ناقض قانون مالکیت فکری است.
در واقع، همانطور که توسعه و رشد کارهای علمی سبب رشد و توسعه در زمینه‌های گوناگون می‌شود، سرقت علمی نیز موجب ضعف کارهای علمی، تضییع حقوق دیگران و در عین حال، ایجاد شبه دانش یا اطلاعاتی می‌شود که حاصل تلاش فرد تولیدکننده آن نیست، بلکه سرقت از آثار دیگران است و در واقع، صدمه زدن به بدنه دانش عظیم بشری تلقی می‌شود. چرا که این نوع دانش‌ها و اطلاعات نه تنها ثمره و نتیجه جدید و قابل ارائه‌ای در اختیار نوع بشر قرار نمی‌دهد، بلکه آن دانش را نیز معیوب می‌سازد و از طرفی، مانعی جدی در سرعت و پیشرفت علمی محسوب می‌شود. این پدیده در تمام دنیا در حال گسترش است و یکی از دلایل گسترش آن ظهور فناوری‌های جدید اطلاعات و ارتباطات است. شکی وجود ندارد که ورود عصر دیجیتالی سرقت علمی را راحت کرده است. در حالی‌که نرخ رشد مقالات و پژوهش‌های علمی و به تبع آن رشد علوم گوناگون با ظهور فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات به شدت در حال افزایش است، پدیده سرقت علمی نیز در حال افزایش است.
از طرفی، این حقیقت تعجب برانگیز نیست که دانش‌آموزان، دانشجویان و محققان امروزی با رایانه و اینترنت رشد می‌یابند و این وسایل جزئی از شخصیت آنان تلقی شده است. مطالعه مدارس عمده کشورهای جهان از جمله ایران نشان می‌دهد که امروزه، اینترنت به منزله ابزاری ضروری برای یادگیری شناخته می‌شود و بیشتر دانش‌آموزان 12 تا 17 ساله برای انجام دادن تحقیقات کلاسی خود از اینترنت استفاده می‌کنند.
کشور ایران نیز از این قاعده مستثنا نیست و متاسفانه، پدیده سرقت علمی از مهمترین مسائلی است که گریبان‌گیر جامعه پژوهشی شده است. در بیشتر کشورهای پیشرفته دنیا قوانین و راهکارهای گوناگونی برای مبارزه با این آفت علمی پیش‌بینی شده است و غالباً دانشگاه‌ها به منزله مراکز علمی، خط مشی‌های روشنی در این زمینه اتخاذ کرده‌اند.
این در حالی است که در کشور ایران گرچه گام‌های کوتاهی برداشته شده، ولی هنوز خط مشی‌های روشن و دقیقی در این زمینه اتخاذ نشده است. از طرفی، آموزش‌های مستقیم بسیار کمی هم در برنامه درسی مدارس و دانشگاه‌ها ارائه می‌شود تا حداقل از گسترش سرقت علمی در جامعه دانشگاهی جلوگیری شود.
در چنین شرایطی که با نبود قوانین و خط مشی‌های مشخص و آموزش مناسب همراه شده، به نظر می‌رسد افرادی که درگیر فعالیت‌های علمی هستند، راحت‌تر سرقت علمی انجام می‌دهند. با توجه به نیاز و گسترش توسعه فرهنگ علمی کشور، گسترش مراکز علمی و تحقیقاتی، توسعه و گسترش روزافزون دانشگاه‌های غیرانتفاعی و دولتی نظیر پیام نور، افزایش حجم کار استادان و نداشتن وقت کافی برای کنترل نوشته‌های دانشجویان، تب بالای مقاله‌نویسی و از همه مهم‌تر نداشتن قوانین منسجم و مدون در این زمینه، اهمیت انجام یافتن چنین پژوهش‌هایی مشخص می‌شود.
اما در مقابل، نمایندگان مجلس شورای اسلامی در جلسه علنی روز 28 تیر 1396 بررسی جزئیات لایحه «پیشگیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی» را در دستور کار قرار دادند و ماده واحده این لایحه را به تصویب رساندند.
اما آیا صرف وضع قوانین حقوقی در مجلس به جلوگیری از سرقت علمی و ادبی یاری می‌رساند؟ و آیا از محققان، پژوهشگران و دانشجویان انتظار نمی‌رود که به منزله یکی از پایه‌های اصلی نظام علمی کشور با ابداع و خودداری از هرگونه سرقت علمی و ادبی، به رشد و شکوفایی علمی کشور یاری رسانند؟
استفاده از مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع میباشد. طراحی و اجرا توسط: هنر رسانه