روزنامه سیاسی ، اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگــی
 -  - 
26 دی 1395  |  سیاست  |  کد خبر: 25268
0
0
امیر کبیر، الگوی ماندگار سیاست‌ورزی
شیرزاد عبداللهی / روزنامه نگار - هاشمی رفسنجانی، 50 سال پیش، میرزا تقی‌خان امیرکبیر را به عنوان الگوی سیاسی مطلوب خود برگزید و کتابی 600صفحه‌ای با عنوان «امیرکبیر قهرمان مبارزه با استعمار» درباره زندگی و خدمات امیر کبیر نوشت. نوع سیاست‌ورزی هاشمی نشان داد که انتخاب امیرکبیر به عنوان قهرمان مبارزه، تصادفی نبوده است. نخستین اصلاح‌گر بزرگ در تاریخ معاصر ایران ابوالقاسم قائم مقام فراهانی بود. درجریان جنگ ایران و روس، فتحعلی‌شاه به آذربایجان رفت و مجلسی از رجال و اعیان و روحانیون و سرداران و سران ایلات و عشایر تشکیل داد، تا درباره صلح یا ادامه جنگ با روس‌ها به او مشورت بدهند. همگی به ادامه جنگ نظر دادند، اما قائم‌مقام سکوت کرده بود. شاه نظر او را در این باره پرسید. قائم مقام گفت: «اعلیحضرت چه مبلغ مالیات می‌گیرند؟ شاه جواب داد قریب شش کرور. قائم مقام پرسید دولت روس چه مبلغ مالیات می‌گیرد؟ شاه گفت می‌شنوم ششصد کرور. قائم مقام پاسخ داد به قانون حساب، کسی که 6 کرور مالیات می‌گیرد با کسی که 600 کرور عایدات دارد از درِ جنگ در نمی‌آید.» حاضران برآشفتند و قائم‌مقام مغضوب شاه و تبعید شد ... 12 سال بعد از قتل قائم مقام، اصلاح‌گری دیگر از مکتب قائم مقام، همراه ناصرالدین شاه جوان با سودای اصلاحات از تبریز به تهران آمد. میرزا تقی‌خان، اصلاحات خود را با پشتوانه اعتماد شاه جوان، به سرعت آغاز کرد. از سفرای خارجی خواست از این پس مستقیماً با وزیر خارجه نامه‌نگاری و از مراجعه مستقیم به شاه یا صدر اعظم خودداری کنند. تاسیس مدرسه دارالفنون، انتشار روزنامه وقایع اتفاقیه (اشتراک روزنامه برای همه کارکنان دستگاه دولت که بیش از 200 تومان حقوق می‌گرفتند اجباری بود)، مبارزه با رشوه‌خواری و پیشکش، قطع حقوق و مستمری‌های بی‌حساب از خزانه دولت، حذف القاب و عناوین، ممنوع کردن لوطی‌گری و قمه‌زنی، ایجاد اداره پست، اصلاح امور ارتش، کاهش حقوق شاه به ماهانه دو هزار تومان، اصلاح قوانین مالیاتی، ایجاد موازنه بین درآمدها و هزینه‌های دولت از دیگر اقدامات امیرکبیر بود. امیر کبیر بعد از 39 ماه صدارت با توطئه درباریان به سرکردگی مهدعلیا مادر شاه مورد غضب شاه قرارگرفت و به کاشان تبعید شد و در آنجا به قتل رسید. ظهور امیرکبیر فرصت مناسبی بود که ایران از لاک عقب‌ماندگی خارج شود و جایگاه واقعی خود را در جهان بیابد. با قتل امیر روند اصلاحات کند شد، اما متوقف نشد. میرزا حسین‌خان سپهسالار، ملکم‌خان، امین‌الدوله و حتی در مقاطعی خود ناصرالدین شاه تفکر اصلاحی داشتند و برای بهبود وضع کشور گام‌هایی برداشتند. مجموعه این تلاش‌ها همراه با فعالیت‌های روشنفکران و بخشی از روحانیون منجر به انقلاب مشروطه شد. مسیر اصلاح در ایران مسیری پر از شکست و گسست، اما موفق بوده است. پیدایش فکر اصلاح در میان رجال حکومتی در تاریخ معاصر ایران نتیجه آشنایی آنها با تحولات غرب و عثمانی و کشور نیمه اروپایی روسیه بود. سخنان شاهزاده عباس میرزا در جریان جنگ‌های ایران و روس به ژوبر فرستاده ناپلئون شاید نخستین جرقه فکر اصلاحات است. نگاه ایرانیان به غرب تا شهریور 1320 واقع‌بینانه و غیر ایدئولوژیک بود. اما با ظهور حزب توده و گسترش ادبیات مارکسیستی در جریان جنگ جهانی دوم و بعد از آن، غرب به عنوان امپریالیسم معرفی شد و گفتمان ضدیت با غرب گسترش یافت. در گوشه دیگری از آسیا چشم بادامی‌ها مسیر متفاوتی را پیمودند. اصلاحات در ژاپن دیرتر از ایران شروع شد. ژاپنی‌ها در سال 1867 از انزوای خود خواسته که دو قرن ادامه داشت خارج شدند و قدرت از شگون‌ها (سرداران) به امپراتور میجی اصلاح‌طلب منتقل شد. ژاپنی‌ها با تاسیس نظام آموزش عمومی و ایجاد کارخانه‌های صنعتی و اصلاحات اداری و نوسازی ارتش راه پیشرفت را بدون توقف پیمودند و در آغاز قرن بیستم تبدیل به یک قدرت صنعتی و نظامی شدند.
استفاده از مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع میباشد. طراحی و اجرا توسط: هنر رسانه