روز خبرنگار و زوایایی که باید بهتر دید
  ولی‌الله شجاع پوریان (مدیر مسئول)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

1483

نگاهی به ماجرای سرقت از سرای کاظمی و حرف و سخن‌هایی که در این‌باره زده شد

این موزه اصلا موزه نیست

همدلی| علی نامجو: چند روز قبل خبر عجیب و غریبی در رسانه‌های کشور منتشر شد که بر اساس آن، ظاهرا سارق یا سارقانی موزه مردم‌شناسی سرای کاظمی تهران را بدون هیچ آسیبی به ویترین‌ها و محیط موزه، جارو کرده و با خود برده بودند. تاریخچه عمارت کاظمی به دوره میرزا سیدکاظم، پسر میرزا هدایت‌الله تفرشی در دوره پادشاهی محمدشاه قاجار برمی‌گردد و به همین خاطر هم این مسجد و مدرسه را کاظمیه نامیدند. در ‌سال ٨٦، مرمت این مجموعه را به سفارش معاونت عمرانی فنی منطقه ۱۲ شروع کردند و این عمارت پس از بازسازی و مرمت، با عنوان «خانه موزه تهران قدیم» نام‌گذاری شد که یک موزه مردم‌شناسی برای گردشگران داخلی و خارجی است. این مکان در تاریخ سوم بهمن ۱۳۷۹ هم به‌عنوان یک اثر ملی به ثبت رسید. طرح خانه کاظمی متأثر از طرح متداول خانه‌های ایرانی و متناسب با شأن صاحبخانه، نوع رابط و جایگاه اجتماعی آن ساخته شده و با وجود اینکه بنا را در اواخر دوره قاجاریه طراحی کرده‌اند، اما ساختش در دوران رضاشاه پهلوی به پایان رسیده است. آب‌انبار، بیرونی، اندرونی، اصطبل و مطبخ از جمله بخش‌های این خانه بوده. از قسمت‌های اصلی این خانه، قسمت شاه‌نشین باقی مانده که یک طبقه زیر و یک طبقه روی آن قرار دارد. در بخشی از خانه‌ کاظمی، فرهنگ، لباس، مشاغل ١٥٠‌سال گذشته و مجسمه‌هایی که هر کدام نمایی از فرهنگ تهران قدیم را نشان می‌دهد به همراه عکس‌هایی از تهران قدیم به نمایش گذاشته شده است. بعد از پایان مرمت این خانه، آن را به عنوان دفتر مدیریت بافت تاریخی منطقه ۱۲ تهران مورد استفاده قرار دادند. در ادامه مکانِ این دفتر، تغییر کرد و جای آن‌ها را مدیریت گردشگری شهرداری منطقه گرفت. در آن دوره بود که این خانه‌ تاریخی با عنوان «خانه موزه تهران قدیم» به یک موزه مردم‌شناسی تبدیل شد که اشیاء قدیمی از جمله دوربین‌های قدیمی و بعضی وسایل زندگی مردم از گذشته را در خود جای داده بود.

سرقت اشیائی به ارزش سه میلیارد تومان

ظاهرا اما یک ماه قبل سارقی به این مکان دستبرد زد و آثار موزه مردم‌شناسی آن را به سرقت برد. همان روزی که خبر سرقت از این موزه منتشر شد، آرش صابری فعال میراث فرهنگی درباره اتفاقی که رخ داده بود، گفت: «بر اساس صحبت‌های انجام شده، سارق ۱۹ خرداد چند ساعتی در این بنای تاریخی پنهان می‌شود و در نیمه‌های شب و بعد از خالی‌کردن همه ویترین‌ها، آنجا را ترک می‌کند». او در ادامه گفت: «سال قبل، دو بار از کنیسه یهودی‌ها در خیابان سی‌تیر سرقت شد و بعد از آن دیگر به بازدیدکنندگان اجازه حضور در آن مکان را ندادند.» او افزود: «با توجه به اینکه این سرقت وسط هفته انجام شده، شاید اگر یک کارشناس هم در این فضا حضور داشت، این اتفاق نمی‌افتاد و حدود سه میلیارد تومان اثر قدیمی از این موزه ربوده نمی‌شد.»
صابری در پایان توضیح داد: «شاید بشود این اتفاق را زنگِ خطری دانست برای بقیه موزه‌های شهرداری تهران تا نحوه‌ حفاظت خودشان از محیط و اشیا را تغییر بدهند.»

نگهبان مقصر بود

در ادامه اما مسئولان خبر به سرقت رفتن اشیایی به ارزش سه میلیارد تومان را رد کردند. گردانندگان عمارت، سه هفته بعد از سرقت گفتند اینجا موزه نیست و سارق حرفه‌ای تنها موفق شده چند قاشق و چنگال، یک دوربین و چرخ‌گوشت قدیمی را با خود ببرد. حسن خلیل‌آبادی، عضو شورای شهر تهران و رئیس کمیته میراث فرهنگی این شورا به «شهروند» گفت: «پس از این حادثه که حدود یک‌ ماه از آن می‌گذرد، پیگیری‌ها برای چرایی وقوع این حادثه در شورای شهر تهران آغاز شد». او البته توضیح داد که وقوع اتفاقاتی از این دست در مجموعه‌های زیر نظر شهرداری کم سابقه است و افزود:«قبلا هم چنین مواردی رخ داده، اما این‌ طور نبوده که کل اجناس به سرقت برود. در این حادثه هیچ قفلی شکسته نشده و آن‌ طور که اعلام شده، دزدان افراد بسیار ماهری بوده‌اند». او البته تقصیر را به گردن نگهبان سرای کاظمی انداخت و گفت: «سارق شناسایی شده و چون از جمله افرادی بوده که سابقه داشته، با سرعت بازداشت شده است. راحت انجام‌گرفتن دزدی نشانه ضعف و کمبود امنیت نیست. افراد ماهر بودند و از تاکتیک‌هایی استفاده کردند که بسیار عجیب و حرفه‌ای بوده و حتی قفلی هم شکسته نشده است.» او در ادامه هم گفته که قرار است به زودی از این موزه بازدید کنند تا امنیتش بررسی شود.

اینجا موزه نیست

محمدرضا کارگر، مدیرکل موزه‌ها و اموال منقول تاریخی وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری هم همان زمان درباره اتفاقی که پرسروصدا هم شد، گفت: «این مجموعه از موزه‌های متعلق به دولت و وزارت میراث فرهنگی نیست و تا این لحظه خبری رسمی درباره اتفاق رخ داده به ما نرسیده است». همان روزهای ابتدایی انتشار خبر سرقت از سرای کاظمی گفته شد که ابزاری مربوط به مشاغل و آداب و رسوم مردم تهرانِ قدیم، عکس‌ها و دوربین‌های قدیمی در فضای عمارت وجود داشته و آن خانه موزه را به محلی برای رفت و آمد بازدیدکنندگان علاقه‌مند به آنجا تبدیل کرده است. فرشاد شهیدزاده، مسئول ستاد گردشگری منطقه ١٢ اما با رد خانه موزه بودن سرای کاظمی گفت: «اینجا موزه نیست. خانه‌ای تاریخی است که نمی‌دانم چرا آن را موزه مردم‌شناسی معرفی کرده‌اند». او در ادامه هم توضیح داد: «به سرقت رفتن اموالی به ارزش سه‌میلیارد تومان، دروغ است. از سرای کاظمی یک دوربین عکاسی قدیمی، یک قاشق و چنگال و یک چرخ‌گوشت قدیمی از اموال عمارت را که در ویترین‌ها بوده، دزدیده شد و سه روز بعد هم سارق را دستگیر کردند. کنار خانه کاظمی فضای سبز است و این دزدی با کمک نگهبان پارک که سابقه‌دار هم بوده اتفاق افتاده است. وسایل اداری مثل اسکنر و پرینتر به‌علاوه چند شیء پشت ویترین، اقلامی بود که به سرقت رفت». اما تصاویری که در رسانه‌ها بعد از سرقت منتشر شد، همه ویترین‌های عمارت را خالی نشان می‌داد. شهیدزاده در این باره گفت: «همان روز که این اتفاق افتاد، می‌توانستیم موضوع را اطلاع‌رسانی کنیم اما به دستور پلیس آگاهی این کار انجام نشد. این اتفاق به لحاظ امنیتی ممکن است در هر موزه‌ای رخ بدهد. خانه کاظمی دوربین مداربسته دارد و فیلم ضبط شده از دزد در هنگام سرقت باعث شد که او را به سرعت دستگیر کنند. این بخش از اخبار که در آن گفته شده بود سارق داخل عمارت قایم شد و شب آمد و دزدی کرد هم، شیطنت بود.»

زنگ خطری که باید شنیده شود

دیروز اما فتح‌الله نیازی کارشناس حفاظت و مرمت پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی‌فرهنگی گفت:«ما هنوز نمی‌دانیم استانداردهای اداره یک موزه چیست؟! فقط یاد گرفته‌ایم یک دوربین مداربسته نصب کنیم و دو نفر را برای حفاظت فیزیکی در فضای موزه بگذاریم. حتی گاهی با یک نفر می‌خواهیم امنیت همه موزه را تامین کنیم.»
او معتقد است: «امنیت در موزه‌ها و تامین استانداردها در موزه‌های کشورمان، حرفِ امروز و دیروز نیست که با یک اتفاق در موزه‌ای محلی، تلنگری به موزه‌های بزرگتر و در سطح بین‌المللی وارد کند یا اصلا آن رخداد را محلی از اعراب بدانند تا بخواهند ذهن‌شان را درگیر و شرایط آن را با خودشان مقایسه کنند.»
تامین امنیتی که به یک تحلیل همه‌جانبه برای برطرف کردن روزنه‌های نفوذِ آسیب به موزه‌ها نیاز دارد و نشان می‌دهد یک اتفاق هر چند کوچک در یک جامعه‌ محلی کوچکتر در پایتخت هم این زنگ خطر را به گوش همه می‌رساند و نیاز است تا حتما آن را به عنوان یک هشدار در نظر بگیریم.

امنیت اماکن تاریخی و موزه‌ها یعنی چه؟

از روزی که خبر سرقت از سرای کاظمی منتشر شد تا امروز نظرات و دیدگاه‌های مختلفی درباره موزه بودن یا نبودن آن مکان، مجوز موزه داشتن یا نداشتن آنجا و میزان و ارزش اموال به سرقت رفته از آن بارها و بارها در رسانه‌ها منتشر شده است. نکته جالب این است که یکی از مسئولان همین چند روز قبل گفت تنها اشیای قابل ذکر یکی دو دوربین قدیمی بوده که به سرقت رفته اما ارزش مادی چندانی نداشته است. باید پرسید که آقای مسئول ارزشگذاری روی اموال یک مکان تاریخی، موزه یا هر چیز دیگری که شما به عنوان نام آن مکان انتخاب می‌کنید، کار کارشناسان این حوزه است و بر اساس پارامترهای معاصر نمی‌شود گفت، یک دوربین، قاشق، چنگال یا هر چیز دیگری که به سرقت رفته چقدر ارزش ریالی داشته است. از سوی دیگر، ارزش معنوی و تاریخی همه آثاری که در موزه‌ها و اماکن تاریخی قرار می‌گیرند، بالاست. بنابراین شاید به جای توجیه اتفاق رخ داده برای سرای کاظمی و تهدید خبرنگاران یا منتشرکنندگان خبر سرقت به شکایت در دادگاه وقت آن رسیده که اندکی به امنیت اماکن تاریخی خودمان فکر کنیم و فقط گمان نکنیم که جلوگیری از سرقت یعنی بالا بردن امنیت این اماکن. باید فکری کرد تا اتفاقی که برای کتابخانه ملی رخ داد و در آن آب طبقه زیرزمین آنجا را پرکرد، دیگر رخ ندهد. شاید بشود این نوشته را با این پرسش تمام کرد که شما تا چه حد برای محافظت از اماکن تاریخی و مراکزی همچون کتابخانه ملی در مقابل سیل، آتش‌سوزی و زلزله فکر کرده‌اید؟