سورپرایز اکتبر ترامپ ایران خواهد بود؟
محسن رفیق (روزنامه‌نگار)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

1522

بررسی نارسایی‌ها و مشکلات آتش‌نشانان به مناسبت سالگرد حادثه پلاسکو

سایه پلاسکو بر سر آتش نشانان

همدلی| مظاهر گودرزی- اگر دی ماه را به خاطر وقایع و اتفاقات ناگوار و حوادث تلخ و از یاد نرفتنی ماهی حادثه‌خیز بنامیم، بی‌تردید باید بگوییم حادثه تلخ آتش‌سوزی ساختمان پلاسکو جزو اولین آن حوادث بود. حادثه‌ شوک‌آوری که مدت‌ها همه ایرانی‌ها را متاثر و در خود فرو برده بود. حادثه‌ای که در کنار غم از دست دادن قهرمانان آتش‌نشان کشورمان و فرو ریختن ساختمان خاطره‌انگیز پلاسکو، در کنار بیکار و سرگردان شدن کسبه ساختمان، درس‌هایی به ما داد، درس‌هایی از این جنس که مرگ مال همسایه نیست و حوادث هر لحظه در کمین هستند، درس‌هایی از این جنس که باید هر لحظه منتظر رخدادی باشیم و همیشه باید برای مقابله با این دست از رخدادها آماده باشیم.
سه سال پیش در چنین روزی، صبح روز 30دی ماه 1395 خبر آتش‌سوزی ساختمان پلاسکو مانند بمب صدا کرد و به گوش همه رسید. ساختمانی که اگرچه در روزهای آخر عمرش در کنار آسمان‌خراش‌های بلندقامت تهران، بلندبالا محسوب نمی‌شد، اما در عصر و برای نسل خودش لقب بلندمرتبه‌ترین ساختمان تهران و ایران را یدک می‌کشید.
حالا همین ساختمان داشت در شعله‌های بی‌رحم آتش و زبانه‌های سر به فلک کشیده آن می‌سوخت. کسی لحظه فرو ریختن پلاسکو را نمی‌تواند از یاد ببرد، تصاویری که داشت به‌طور زنده از تلویزیون ایران برای عموم مردم پخش می‌شد، همان سکانس آخر و پایانی حیات پلاسکو بود، پلاسکو در مقابل چشمان حیرت زده مردم فروریخت و غم از دست دادن 21شهروند را در کنار خسارت‌های مادی ناشی از حادثه را باقی گذاشت. از میان آنهایی که در این رخداد از میان ما رفتند 16نفر از همان آتش‌نشان‌هایی بودند که برای اطفای حریق به داخل ساختمان وارد شده بودند و دیگر هرگز برنگشتند.
در همان زمان‌ها و بعدها نیز بسیاری سفر بی‌بازگشت مردان آتش را به ضعف مدیریت بحران گره زدند و معتقد بودند در این زمینه قصوراتی انجام گرفته است. چرا که بعد از پیش‌روی آتش و قطع امید از اطفای حریق پلاسکو، باید عملیات متوقف می‌شد نه آنکه با سوءمدیریت، آتش‌نشانان به سمت شعله‌های آتش سوق داده شوند. عده‌ای دیگر انگشت اتهام خود را به سمت عدم امکانات و تجهیزات سازمان آتش‌نشانی نشانه رفتند و گفتند سازمان آتش‌نشانی علیرغم این که بخشی از بدنه عریض و طویل شهرداری محسوب می‌شود، اما مغفول مانده و امکانات و تجهیزات اندک، قدیمی و مستهلک آن با وظایف و مسئولیت‌هایش همخوانی ندارد. فقط افکار عمومی نبود که سازمان آتش‌نشانی و کمبود امکانات آن را یکی از دلایل پررنگ وقوع فاجعه پلاسکو می‌دانستند؛ بلکه مسئولان بلندپایه نیز به آن اقرار داشتند.
با گذشت چند روز از حادثه و فروکش کردن لحظات تلخ ابتدایی آن رخداد دلخراش، رئیس‌جمهور روحانی برای مشخص شدن ابعاد فنی فروریختن پلاسکو در تاریخ 9بهمن همان سال تیمی به ریاست محمدتقی احمدی، رئیس دانشگاه تربیت مدرس با عنوان «هیئت ویژه گزارش ملّی بررسی حادثه ساختمان پلاسکو» تشکیل داد تا ظرف مدت دو ماه بتوانند پاسخ مناسبی برای آنچه که همگان طی روزهای قبل در خصوص این حادثه دیده بودند پیدا کنند و برای عموم مردم به اطلاع برسانند.
هیئت مربوطه بعد از گذشت زمان تحقیق، در تاریخ 19فروردین 1396 با ارائه گزارشی طی یک نشست خبری در دانشگاه تربیت مدرس به رسانه‌ها اعلام کرد: فروریختن ساختمان پلاسکو نمادی از قصور و ناکارآمدی بسیاری از دستگاه‌ها بود، قصور و کاستی‌هایی که چندین دهه بر یکدیگر انباشته شده بود. در این نشست اعضای هیئت ویژه گزارش ملی بررسی حادثه ساختمان پلاسکو، تشکیل نشدن تیم ایمنی در ساختار فرماندهی حادثه را به عنوان ضعف اساسی در فرماندهی حادثه در مقطع قبل از ریزش عنوان کردند. همچنین اعلام کردند که شهرداری تهران در اجرای کامل و به موقع بند ۱۴ ماده ۵۵ قانون شهرداری و تبصره آن کوتاهی داشته است. بند مذکور با اشاره به وظایف شهرداری بیان می‌کند، یکی از مهم‌ترین وظایف شهرداری‌ها اتخاذ تدابیر مؤثر برای حفظ شهر از خطر سیل و حریق و رفع خطر از بناها و دیوارهای شکسته و خطرناک و به عبارت کلی رفع خطر از هر نوع اشیای آسیب‌زا برای سلامت شهروندان است.
به‌واسطه گزارش ارائه شده، مجدداً اذهان به سمت اقدامات شهرداری نه تنها برای پیشگیری از وقوع چنین حوادثی چرخید، بلکه توجه‌ها متوجه ضعف یا حداقل پرسش‌هایی در خصوص ضعف در امکانات و تجهیزات شهرداری و آتش‌نشانی برای مقابله با این دست از حوادث شد.
حادثه تلخ پلاسکو باعث شد که یک بار دیگر آتش‌نشانان و کمبود تجهیزات و عدم تعلق بودجه صحیح به آتش‌نشانی مورد توجه قرار بگیرد و کارشناسان در تریبون‌های خود و کاربران در صفحات اجتماعی وضعیت آتش‌نشانی کشور را با استانداردهای جهانی قیاس کنند و از اختلاف عمیق آن پرده بردارند. مسئولان نیز به تکاپو افتادند تا با پاس دادن توپ در زمین سازمان دیگری خود و سازمانشان را از حادثه پیش‌آمده تبرئه کنند. در همان روزهای بعد از حادثه، محسن سرخو عضو سابق شورای شهر وقت تهران در يادداشتي اعلام كرد كه شوراي شهر تهران بعد از حادثه خیابان جمهوری مصوبات متعددی را در مورد تامین تجهیزات مدرن و بالگرد برای سازمان آتش‌نشانی داشته است و بارها تذکر داده شده که در صورت وقوع آتش‌سوزی و حادثه در ساختمان‌های بلندمرتبه، تجهیزات آتش‌نشانی برای مهار آن کافی نیست. ولی متاسفانه تاکنون شهرداری(وقت) تهران اقدام موثری در اجرای این مصوبات و تذکرات انجام نداده است.
اما مصوبات متعددی که آن زمان محسن سرخو از آن نام برد، در زمانی که آتش به جان پلاسکو افتاد هنوز در حد همان مصوبه باقی مانده بود و کسی نمی‌داند اجرای آن در راهروهای خیابان بهشت معطل چند امضاء بود که به قیمت جان آتش‌نشانان تمام شد.
روز آخر اولین ماه زمستان سه سال پیش آتش‌نشانان بدون داشتن تجهیزات کافی و استاندارد دل به آتش زدند، در صورتی که کارشناسان می‌گویند برای مقابله با حریق ساختمان‌های بلند نیاز به تجهیزات خاصی است، تجهیزاتی که آن روز جایشان در حادثه پلاسکو خالی بود. تجهیزاتی مانند بالگردهاي آتش‌نشاني، بالگردهایی که سازمان آتش‌نشانی کشور ما چندان با آن آشنا نیست. این در حالی است که طي سال‌هاي اخير و با افزايش ساختمان‌هاي مرتفع و آسمانخراش‌ها استفاده از هلي‌كوپترهاي آتش‌نشاني هر روز فراگير‌تر مي‌شود.
به عنوان نمونه ژاپن از چند سال قبل براي مقابله با آتش‌سوزي در برج‌ها از بالگردهاي یوروکوپتر ئی‌سی۲۲۵ سوپر پوما (Eurocopter EC225 Super Puma) استفاده مي‌كند. سازمان آتش‌نشاني ژاپن اين هليكوپترها ساخت ايرباس را به تجهيزات آتش‌نشاني شركت هوايي و فضايي Simplex مجهز كرده است كه تائيديه سازمان‌هاي استاندارد آمريكا و اتحاديه اروپا را دارد.
اين هلي‌كوپتر توانايي حمل حداقل 7 آتش‌نشان را با تجهيزات كامل دارد و همچنين با استفاده از تجهيزات آتش‌نشاني اين شركت مي‌تواند از فاصله دور از كانون آتش و به صورت هوايي و با دقت بالا كانون آتش را هدف قرار دهد.بوم يا لوله 7.5 متري اين هليكوپتر كه قابليت حركت دارد مي‌تواند آب يا فوم را با فشار بالا در طبقات پمپاژ كند. همچنين بالگردها اين چنيني مي‌توانند آتش‌نشانان را به پشت‌بام محل آتش‌سوزي برسانند تا اين افراد فداكار مجبور نباشند از راه‌پله‌ها يا آسانسورهاي خطرناك كه هر لحظه احتمال حادثه در آنها وجود دارد استفاده كنند.
سازمان آتش‌نشانی کشورهای پیشرفته برای اطفای حریق مانند کشور ما فقط دل به شیلنگ‌های آب نمی‌بندند، بلکه آنان ربات‌ها را به خدمت گرفته‌اند تا جان آتش‌نشانان را طعمه حریق نکنند. در آن کشورها علاوه بر بالگردهاي آتش‌نشاني در تجهيزات جديد استفاده از روبات‌ها در آتش‌سوزي‌هاي مرتفع بسيار مرسوم و معمولي است. اين تجهيزات روباتيك در طبقات ايمن نصب مي‌شوند و مي‌توانند ضمن حركات لوله اطفاي حريق خود را به طبقات مرتفع كه امكان دسترسي به آنها بسيار مشكل است برسانند. دوربين اين تجهيزات تصاوير با كيفيت بالا را براي آتش‌نشان‌ها ارسال مي‌كند و آنها مي‌توانند موقعيت و وضعيت آتش را بهتر تشخيص دهند. نمونه اين تجهيزات تجهيزاتي موسوم به Hero Pipe است. اين تجهيزات روباتيك مي‌تواند 2400 ليتر آب يا فوم را در هر دقيقه از پنجره ساختمان‌هاي بلند بدون نياز به حضور آتش‌نشان‌ها در محل خطر پمپاژ كند.
پهپادهاي آتش‌نشان وسیله دیگری است که بسیاری از کشورها در حوادث آتش‌سوزی از آن استفاده می‌کنند. اما در حادثه پلاسكو هم خبري از آنها به جز چند كوادكوپتر معمولي نبود. استفاده از «پهپاد آتش نشان» در بسیاری از کشورهای جهان مرسوم است. استفاده از پهپادها در عملیات‌های امدادی چند سالی است که مورد توجه نهادهای مختلف امدادی در دنیا قرار گرفته است. اين پهپادهاي با دوربين‌هاي حرارتي و مادون قرمز اطلاعات بسيار مهمي را حتي از ميان دود بسيار غليظ و شعله‌هاي آتش براي كنترل و اطفاي حريق از بالا اارسال مي‌كنند تا آتش‌نشان‌ها به مناطق خطرناك وارد نشوند.
جت‌پك نیز به خدمت سازمان‌های آتش‌نشانی در آمده است، جت‌پك در واقع يك وسيله پرواز شخصي است كه فرد مي‌تواند با آن بدون نياز به باند پرواز كند. جت‌پك‌هاي خريداري شده با تجهيزات آتش‌نشاني مي‌توانند آتش‌نشان‌ها را به ارتفاع 914 متري از سطح زمين برسانند یعنی چندین برابر ساختمانی چون ساختمان پلاسکو با این وسیله آتش‌نشان مي‌تواند با سرعت 74 كيلومتر بر ساعت پرواز كند. شاید اگر هر کدام از این وسیله‌ها در حادثه پلاسکو وجود داشت عمق فاجعه اینقدر عمیق نمی‌شد و آتش‌نشانان اکنون به جای خفتن در زیر خروارها خاک در کنار خانواده‌های خود مانند بسیاری از مردم منتظر آمدن روزهای خوب بودند.