روز خبرنگار و زوایایی که باید بهتر دید
  ولی‌الله شجاع پوریان (مدیر مسئول)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

1483

یادداشت

مریم سورنامهر (سازساز)
یکی از نوازندگان کمانچه که از گذشته سابقه آشنایی با هم را داشته‌ایم به‌تازگی در صفحه‌ای که در آن کمانچه سازسازی مورد تأیید خودش را قرار داده، مطلبی گذاشته که با این پرسش آغاز می‌شود: «آیا یک «سازساز» مجاز است با قیمت‌های متفاوت ساز تولید کند؟»
ازآنجایی‌که اعتقاد دارم با طرح بحث و گفت‌وگو می‌شود به نقد نظرات دست پیدا کرد و به پیشرفت رسید، در یک کلمه جواب می‌دهم: بله. این دوست عزیز، آنچه میان سازسازان گذشته و امروز را از هم متمایز می‌کند(البته از نگاه خودش)، پرداخته و نوشته چون در گذشته سازندگان نگاهی هنری به ساخت ساز داشتند، بنابراین خبری از کم‌فروشی و کارِ ناقص نبود.
البته اگر منظور این است که امروز همه‌کسانی که در این عرصه کار می‌کنند، کم‌فروش‌اند و سازهای ناقصی را به‌دست سفارش‌دهندگان می‌دهند که حرف درستی نیست (او توضیح داده که چنین فرهنگی امروز در حال رواج پیدا کردن است) چون اساساً بیان جملات مطلق، نشان از کمبود آگاهی درباره حوزه مورد بحث دارد اما در این‌که بعضی از کسانی که در این عرصه فعالیت می‌کنند، تنها بُعد اقتصادی را مدنظر قرار داده‌اند و ممکن است توجه چندانی به کیفیت کاری که ارائه می‌دهند، نداشته باشند، با این هنرمند عزیز موافقم.
در ادامه این نوازنده کمانچه در مطلبش نوشته که تجربه، مهارت و اعتبار سازساز، کیفیت نهایی ساز و البته متریال (مواد اولیه) در تعیین قیمت نهایی ساز تأثیرگذار است. در این بخش هم باید اعلام کنم که با او هم‌نظرم اما اختلاف ما از اینجا عمیق می‌شود.
چون اینجا پرسیده: «ساز با متریال عالی و با متریال متوسط در واقعیت چه قدر اختلاف قیمت دارد؟» و بعد پاسخ داده که «شفاف به شما می‌گویم متریال عالی و متریال متوسط در قیمت نهایی ساز تأثیر بسیار ناچیزی دارد.» اگر به بحث ساخت ساز وارد نشویم و اصلاً سررشته‌ای هم در این زمینه نداشته باشیم، چه شفافیتی در این پاسخ وجود داشت که بتواند ما را در فهم بهتر ماجرا راهنمایی کند؟ اگر هم درزمینه موسیقی سررشته داشته باشیم اما موضوع با مقدمات صحیح توضیح داده نشود که نمی‌توانیم با بیان یک حکم کلی بگوییم شفاف موضوع را بیان کرده‌ایم. این هنرمند ارجمند در بخش دیگری از نوشته خودش آورده «آیا استفاده از متریال عالی دلیلی برای چند برابر کردن قیمت نهایی نیست؟»
پاسخ این است: بله. و اما درباره این‌که ادامه داده تفاوت قیمت سازها در یک کارگاه سازسازی واحد صرفاً فریب مخاطب است و با توجیه تفاوت متریال، ساز را به قیمت چند برابر می‌فروشند و در بخشی از پاسخ‌ها به پیام‌های زیر پست، هم نوشته که در قدیم استادان بنام ما درزمینه ساخت ساز از چوب‌هایی همچون کوکوبولو استفاده نمی‌کردند، تنها می‌توانم بگویم که این چه استدلال عجیبی است؟ چند صد سال قبل هم هیچ خودرویی وجود نداشت و همه با چارپا به این‌سو و آن‌سو می‌رفتند. بعدازآن، خودروهایی اختراع شد که باید برای روشن کردنش یک نفر در آن می‌نشست و یکی دیگر جلوی سپر جلو می‌ایستاد و هندل می‌زد. بنابراین آیا چون اولین اتومبیل‌ها به این شیوه روشن می‌شد، امروز هم خودروها باید همان‌طور کار کنند؟ اینجا خبرگان عرصه‌های مختلف هستند که می‌توانند درباره تغییر و تحولات نظر کارشناسی بدهند؛ کسانی که هم در سنت زندگی کرده‌اند و هم سرگرم گلاویز شدن با مدرنیته‌اند.
شما می‌توانید یک خانه بسازید که مصالح آن برای دیوارچینی آجر و سیمان و ماسه باشد، خانه دیگری بسازید که با بلوک و آهک ساخته شود و خانه‌ای دیگر را با کاه‌گل بنا کنید. آیا قیمت تمام‌شده هرکدام از آنها چون مصالحشان باهم متفاوت بوده، تنها درصدی تفاوت خواهد داشت؟ مثال دم‌دستی دیگری هم می‌توانم بزنم و آن این‌که پژو یک کارخانه ساخت خودرو است با مدل‌های فراوانی از اتومبیل. آیا چون همه تولیدات آن کارخانه نام پژو را روی خود دارند، در کیفیت و البته قیمت یکسان‌اند؟ خیر. چون در به‌کارگیری مواد اولیه، در مقاومت حاصل از به‌کارگیری آن مواد، سرعت و شتاب حاصل از استفاده از مواد گوناگون و زیبایی متفاوت که باز هم برآمده از تفاوت موادی است که در تولید مدل‌های گوناگون به کار رفته است.
در نهایت، یک مثال دقیق را هم مطرح می‌کنم: برای ساخت یک ساز کمانچه هزینه تأمین چوب توت اگر nتومان خرج بردارد، هزینه چوب کوکوبولو برای همان کمانچه چیزی حدود n۲۶ است. مقاومت این دو نوع هم با هم تفاوت دارد. بنابراین باید گفت یک سازساز اگر با بهره گرفتن از چوب اول و درنهایت هنرمندی کمانچه بسازد، بیست روز وقت صرف کرده و برای ساخت کمانچه با چوب دوم حداقل سی‌وپنج روز وقت لازم دارد.
با این توضیح و با یک ضرب و تقسیم ساده اگر دستمزد سازنده را مطابق کارگران روزمزد هم حساب کنیم، تفاوت قیمت دو ساز با این دو نوع چوب، بسیار زیاد خواهد بود و از «درصدی» بسیار فراتر خواهد رفت. درنهایت، وجود انواع چوب‌ها، امکان انتخاب‌های بیشتری را پیش روی مخاطب قرار می‌دهد و هیچ‌کس مجبور نیست مرغوب‌ترین چوب را انتخاب کند، اما صادقانه نیست اگر بگوییم بین این‌وآن فقط کمی فرق است، چون در آن شرایط، ما به‌عنوان سازنده ساز اول مدیون خودمان شده‌ایم و بعد مدیون کسانی که به ما سفارش ساخت ساز داده‌اند. البته این نوشته به هیچ عنوان در تایید رفتاری برخی سازندگان که اقدام به گرانفروشی می‌کنند، نیست و به افقی دیگر نظر دارد. امید که در آینده هم فرصتی فراهم شود تا به بررسی مشکلات موجود در حوزه‌های مختلف هنر به خصوص عرصه سازگری بپردازم و در‌این باره در حد توان خودم مطالبی را تقدیم نگاه مخاطبان کنم.