کرونا، محرم و یک حق‌الناس بزرگ
  ولی‌الله شجاع پوریان (مدیر مسئول)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

1478

نگاهی به زندگی و کارنامه هنری «همایون خرم» به بهانه زادروزش

نغمه‌سازی که هم همایون بود، هم خُرم

همدلی| سارا حیدرنژاد: نهم تیرماه سال ۱۳۰۹ در گرما و مهر جنوب بوشهر و در خانواده‌ای فرهیخته پا به این جهان گذاشت. نامش را همایون گذاشتند چون مادرش شیفته موسیقی ایرانی بود و عاشق دستگاه همایون. ۱۰ ساله بود که به محضر استاد صبا راه یافت و نوازندگی ویلن را آغاز کرد. استعداد زیادش باعث شد در ۱۴سالگی نوازندگی را در رادیو آغاز کند. خلاقیت و توانایی‌اش در آهنگسازی باعث شد نامش به‌عنوان صاحب آثار خاطره‌ساز تا همیشه ماندگار شود. او با بسیاری از خوانندگان نامدار از جمله قوامی، مرضیه، دلکش، شجریان، گلپا و ایرج همکاری کرد. باآنکه چند سالی هست دیگر همایون خرم را در میان‌مان نداریم، اما هنوز هم آثار او را باز اجرا می‌کنند. «رسوای زمانه منم»، «امشب در سر شوری دارم» یا «تو ای پری کجایی» تنها بخشی از قطعات ماندگار خلق‌شده از سوی این آهنگساز شهیر است. شاید استاد مهندس همایون خرم را بتوان جزو معدود هنرمندان تراز اول عرصه موسیقی دانست که در دوران جوانی و باوجود ظرفیت اندک دانشگاه‌های ملی آن زمان توانست در رشته‌ای به‌جز موسیقی درس بخواند و مدرک مهندسی‌اش را در رشته مهندسی برق از دانشگاه علم و صنعت ایران بگیرد. عضویت در شورای عالی موسیقی رادیو، رهبری ارکستر سازهای ملی، استاد دانشکده موسیقی ملی و هنرستان شبانه، رهبری ارکستر گل‌ها و ... تنها بخشی از کارنامه پربار و درزمینه آموزش و مدیریت بود. بعد از انقلاب این آهنگ‌ساز شهیر هم به تیغ ممنوعیت گرفتار شد و تا چند سالی کارش شده بود تدریس خصوصی ویلن و انجام کارهای پژوهشی. او کتاب‌هایی ازجمله «ردیف اول چپ‌کوک» و «ردیف دوم راست‌کوک» را هم درزمینه موسیقی نوشت. او در این دو کتاب، آوازها، پیش‌درآمدها، چهار مضراب‌ها و قطعات متفاوت را بررسی کرد. خرم سال‌ها بود که به بیماری سرطان مبتلا شده بود، در سال ۱۳۹۱ که برای اهل موسیقی خرم نبود، رفتنی شد. بیست و هشت دی بود که صاحب «اشک من هویدا شد»، «ساغرم شکست ای ساقی»، «پیک سحری» و بسیاری دیگر، براثر سرطان روده درگذشت. او اما جزو هنرمندانی بود که تا همیشه نغمات خلق‌شده از سویشان، در آسمان هنر ایران طنین‌انداز خواهد ماند. حالا چند سالی هست که کودکان و نوجوانان بسیاری به جشنواره‌ای می‌آیند به نام «نوای خرم» و یاد همایون موسیقی ایران و دیگر بزرگان این عرصه از جمله علی تجویدی و روح‌الله خالقی را زنده نگه می‌دارند. دیروز زادروز او بود.

ممکن است کلام مبتذل شود، اما ابتذال در موسیقی معنا ندارد

رضا خرم فرزند او به بهانه زادروز پدرش و البته انتشار «آلبوم گل‌های خرم ۳» مطلبی نوشته و در اختیار ما قرار داده است. در یادداشت رضا خرم آمده است:
«برخی افراد این توفیق را دارند که وجودشان درزمان حیات، منشأ خدمت به جامعه، افزودن زیبایی به جهان، مرجع معتبر برای جویندگان، ایجاد آرامش و صلح و دوستی و آشتی، آوردن نشاط و شادمانی و امثال اینهاست؛ که این هم توفیق بسیار بزرگی است. اما عده بسیار معدودی هستند که علاوه بر این، پس از پایان زمان حیات نیز منشأ این حسنات هستند که نصیب کمتر کسی می‌شود. این افراد مورد عنایت خاص خداوند قرار گرفته‌اند و به تعبیری می‌توان گفت که به همین واسطه جاودانه می‌شوند. فارغ از هرگونه تعصب و به گواه بسیاری از دوستان بر این باور هستم که پدر بنده؛ همایون خرم، این گونه بوده و هست. قصد ندارم که در این یادداشت، نظر و عقیده‌ام را درباره عوامل و دلایل این اتفاق خجسته و مبارک بیان کنم و تنها اشاره‌ای تیتروار به چند عامل اصلی می‌کنم تا به امید خدا در فرصتی مناسب در این باب، مفصل گفت‌وگو و هم‌اندیشی شود. از دید بنده عوامل زیر بسیار کارساز و مؤثر بوده‌اند:
۱- خانواده بسیار اصیل و روشن و آزاداندیش، به ویژه مادر که این بستر را در خانواده فراهم کرد/ ‏‬ ۲- حس کنجکاوی و طلبگی بسیار بالا در پدر/ ‏‬ ۳- اراده و همت و پشتکار مثال‌زدنی/ ‏‬ ۴- طبع لطیف و قلب رقیق و رئوف و مهربان/ ‏‬ ۵- بخت بلند که استاد بی‌همتا ابوالحسن صبا او را به شاگردی پذیرفت/ ‏‬ ۶- هوش سرشار در انواع مختلف اجتماعی – علمی و غیره/ ‏‬ ۷- تحصیل در رشته مهندسی برق و درک عمیق و ریشه‌ای ریاضیات/ ‏۸- سلوک خاص در زندگی و حرکت در مسیر تزکیه دل که این عامل محیط بر سایر عوامل بود. امروز نودمین سالروز تولد پدر است و یکی از اموری که پس از درگذشت پدر، پررنگ‌تر و فعال‌تر شد، مراجعه مجدد و مداقه بیشتر در آثار ایشان بود که به اعتقاد من منشأ اثرات بسیار مفیدی به ویژه در جوانان و نوجوانان و حتی کودکان است. فارغ از انتشار آلبوم‌های متعدد از بازخوانی آثار همایون خرم و یا انتشار برخی نواخته‌های ایشان، مجموعه‌ای بی‌کلام از آثار پدر تحت عنوان «گل‌های خرم» به همت دوست و برادر نازنینم، فرزند هنری همایون خرم، هنرمند برجسته بابک شهرکی عزیز در اختیار اهالی هنر قرار گرفت. نوازندگی ویولن، همراهی پیانو و تنظیم برای این دو ساز را بابک شهرکی با چیره‌دستی و احساسی سرشار انجام داده است. مجموعه «گل‌های خرم -۱» و «گل‌های خرم – ۲» که هرکدام شامل هشت اثر از همایون خرم است در سال‌های اخیر منتشر شده و مورد توجه و استقبال بسیار خوبی قرار گرفت. به یاری خداوند مهربان و به یمن و برکت نودمین سالروز تولد همایون خرم، مجموعه «گل‌های خرم-۳» در هفته جاری منتشر و در دسترس علاقه‌مندان قرار می‌گیرد. این آلبوم هیچ توضیحی ندارد جز اینکه باید قدرت سازندگی و خلاقیت و نوآوری همایون خرم در آثاری متنوع و نیز توانایی و احساس و درک بالای شاگرد خلفش بابک شهرکی را شنید. تمام آلبوم بسیار شنیدنی و جذاب است. اما در اینجا توجه شما را به دو مورد بیشتر جلب می‌کنم:
۱- قطعه «موج» در افشاری و قطعه «نهفته» در اصفهان؛ چرا که این قطعات به شهرت سایر قطعات نبوده و کمتر شنیده شده‌اند. من پیش‌بینی می‌کنم که تعداد کمی از مخاطبان این قطعات را بشناسند. من از این اتفاق بهره‌برداری می‌کنم تا نظر عزیزان را در مورد قطعه‌ای که کلام آن را نمی‌دانند و نمی‌توانند در ذهن تصور و زمزمه کنند، جویا شوم. نتیجه این نظر سنجی، ارزش و مقبولیت موسیقی را از منظر مخاطب عام نشان خواهد داد. البته باید توجه داشت که پدر، این آهنگ‌ها را به این نیت ساخته که روی آن کلام گذاشته شود، اما می‌تواند محک خوبی باشد. بدیهی است که برای اظهار نظر صحیح‌تر لازم است چندین بار و در خلوت و با تمرکز شنیده شوند. با بابک شهرکی به این نتیجه رسیدیم که بعد از این در هر آلبوم یک یا دو قطعه این چنین مهجور به عزیزان ارائه شود و بر این باورم که باعث توجه و اتفاقات بسیار خوبی به ویژه در اهالی حرفه‌ای موسیقی و موسیقیدانان خواهد شد.
۲- قطعه ضربی در سه گاه که به نوعی سورپرایز این مجموعه است. این قطعه را بنده و بابک عزیز به طور ویژه تقدیم به عزیزان می‌کنیم تا در این دنیای پر دغدغه، گرفتار و آشفته، نشاط‌آور و شادی بخش باشد که یکی از عمیق‌ترین و پاک‌ترین شادی‌ها، از از راه موسیقی است.
این قطعه مهر محکمی می‌زند، در تأیید جمله ارزشمند پدرم همایون خرم که می‌فرمود: «ممکن است گاهی کلام مبتذل شود، اما ابتذال در موسیقی معنا ندارد.»