روز خبرنگار و زوایایی که باید بهتر دید
  ولی‌الله شجاع پوریان (مدیر مسئول)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

1483

از ادامه تعطیلی سالن‌های سینما و تئاتر تا کنسرت آنلاین همایون شجریان

عید آمد اما روزه سکوت هنر ادامه دارد

همدلی| علی نامجو| از مدتی قبل اعلام شده بود که همزمان با پایان ماه رمضان و فرارسیدن عید فطر، سالن‌های سینما و اجرای تئاتر و موسیقی فعالیت خودشان را از سر خواهند گرفت و به همین دلیل هم پیمان‌نامه‌هایی (پروتکل‌هایی) درباره چگونگی بازگشایی و البته فعالیت این مراکز در رسانه‌های مختلف منتشر شده بود. امروز اما همه فعالان عرصه‌های مختلف هنری اطمینان پیدا کرده‌اند که هیچ‌کدام از این مراکز در این روزها کار خودشان را از سر نخواهند گرفت. یکی دو روز قبل این خبر به شکل رسمی اعلام شد و آب پاکی را روی دست همه ریخت. از یک سو گروهی که اعتقاد داشتند بازگشایی مراکز هنری در این ایام و در شرایطی که مردم همچنان بابت شیوع کرونا نگرانی‌هایی دارند، نه تنها نمی‌تواند به اقتصاد هنر در ایران کمک کند، بلکه حتی تاثیر مخربی روی آن خواهد داشت، از اعلام شدن این تصمیم شاید خوشحال شده‌اند و در مقابل گروهی که راه‌اندازی سریع‌تر فعالیت‌های هنری را به‌عنوان کورسوی امیدی می‌دیدند، برای برون‌رفت از اوضاع‌واحوال سخت اقتصادی که این روزها بر کل پیکره هنر ایران سایه انداخته، الآن احتمالاً غمگین هستند.

یکی از قفل‌هایی که کلیدش دست دولت نیست

در این چند روزه به نظر می‌رسد اغلب مسئولان عرصه‌های مختلف هنری به این نتیجه رسیده‌اند که آغاز به کار دوباره فعالیت‌های هنری در شرایط امروز و اکنون ایران بنا به دلایل مختلف به صلاح نیست. محمدمهدی طباطبایی‌نژاد معاون ارزشیابی و نظارت سازمان سینمایی همین دو سه روز قبل به آخرین تصمیمات پیرامون موضوع زمان بازگشایی سینماها اشاره کرد و توضیح داد:«سینماها در عید فطر فعالیت خودشان را آغاز نخواهند کرد. البته ستاد مقابله با کرونا هم هنوز به ما اجازه بازگشایی این مراکز را نداده بنابراین باید فعلا صبر کنیم و ببینیم موقعیت مناسب برای آغاز به کار سینماها در روزهای آینده چه زمانی، فراهم خواهد شد؟»
طباطبایی‌نژاد در ادامه گفت:«این نکته را هم باید بگویم که سینماهای شهرهایی که از سوی ستاد ملی مقابله با کرونا وضعیت‎‌شان سفید اعلام شده است می‌توانند آغاز به کار کنند. ما به دنبال این بودیم که بتوانیم همه سینماهای کشور را در عید فطر بازگشایی کنیم اما این اقدام فعلا امکان تحقق ندارد بنابراین سینماها همچنان تعطیل خواهند بود.»
البته اعلام این خبر از سوی معاون ارزشیابی سازمان سینمایی به مذاق سینماداران خوش نیامد و باعث شد آنها یک روز بعد نامه‌ای سرگشاده خطاب به رئیس جهور بنویسند. در این نامه آمده بود:«خانواده بزرگ سینماداری کشور که تکمیل‌کننده فرآیند عرضه فیلم و سینما (تولید و اکران) است، گویی از ابتدا وجود خارجی نداشته و از سه ماه گذشته تاکنون هیچ صحبتی در مورد وضعیت مبهم و اسفناک آن از سوی متولیان امر به میان نیامده و هیچ مساعدتی به ایشان نشده است. دستور تعطیلی سینماها به علت تجمع مردم و احتمال شیوع ویروس کرونا، زودتر از سایر مراکز فرهنگی، اقتصادی، مذهبی و اجتماعی صادر شد. درحالی‌که داده‌های علمی و تحلیلی ستاد ملی کرونا از سهم تنها ۰۹/۰درصدی سینماها در انتقال بالقوه کرونا خبر داده بود. اما برخلاف سایر صنوف، سینماها همچنان تعطیل ماند و تا امروز نه‌تنها عزمی برای بازگشایی آن وجود نداشته، بلکه به‌نظر می‌رسد دست‌های پنهانی برای به تعویق انداختن آن نیز در کار باشند. با توجه به تصویب پروتکل‌ها و دستورالعمل‌های بهداشتی برای سینماها و اعلام تاریخ‌های مختلف برای بازگشایی، اما متاسفانه هر بار این امر به تاریخ دیگری موکول شده و این بارقه امید رو به خاموشی رفته است.»

بیش از 40 هزار شاغل بلاتکلیف‌اند

سینماداران در ادامه نامه خودشان به حسن روحانی توضیح دادند: «تاکنون بیش از ۴۰درصد درآمد سالانه صنعت سینمای کشور از دست رفته است. بیش از ۵هزار شاغل به‌طور مستقیم و غیرمستقیم در سینماهای کشور در بلاتکلیفی به‌سر می‌برند و هیچ‌گونه آینده روشنی در دوران رکود برای آنان متصور نیست. با توجه به تورم و افزایش روزانه هزینه‌های زندگی در کشور، طبقه مذکور در تامین معیشت عادی زندگی دچار مشکل شده و چشم به حمایت‌های اساسی مدیران ارشد کشور دارند.»
البته تعطیلی فضاهای هنری تنها محدود به سینما نشده و همچنان دامن تئاتر را هم گرفته است. پیش از این، زمزمه‌هایی درباره بازگشایی فضاهای تئاتری هم شنیده می‌شد تا اینکه دو روز قبل مجید فروغی مدیر روابط‌ عمومی معاونت هنری وزارت ارشاد در این باره گفت:«تاریخ بازگشایی سالن‌های تئاتر در حال حاضر مشخص نیست و هنوز ستاد ملی مقابله با کرونا در این باره تصمیمی نگرفته است، این نکته را هم نباید فراموش کرد که بعد از تصمیم‌گیری ستاد ملی مقابله با کرونا، باید پیرامون شیوه آغاز دوباره فعالیت‌ها در زمینه تئاتر، با اداره کل هنرهای نمایشی وزارت ارشاد و فعالان عرصه تئاتر مشورت شود.»
فروغی افزود:«هنوز ستاد ملی مقابله با کرونا برای بازگشایی سالن‌های تئاتر و از سرگیری فعالیت‌های این اماکن تصمیمی نگرفته بنابراین باید منتظر باشیم و ببینیم در آینده چه زمانی برای این اتفاق در نظر گرفته خواهد شد.»

نامه‌ به وزیر با امضای کسانی که خیلی‌هایشان تئاتری نیستند

در همین گیرودار و بعد از توقیف چندین فیلم‌تئاتر از سوی معاونت ارزشیابی و نظارت سازمان سینمایی، ۲۵۰ نفر از هنرمندان شناخته‌شده نامه سرگشاده‌ای خطاب به سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نوشتند و در آن نکاتی جالب و البته عجیبی را متذکر شدند که می‌تواند هر مخاطبی را لااقل برای دقایقی به فکر فرو ببرد.
در بخشی از این نامه آمده است:«ما ممیزی را رعایت کرده‌ایم؛ نه چون دوستش داریم یا پذیرفته‌ایمش یا برای‌مان محترم است؛ بلکه چون ساکن سرزمینی هستیم که عاشقانه دوستش داریم و قانون این سرزمین- خوب یا بد- ممیزی را بر گردن ما نهاده. ما در همه‌ کارهای خود، پیش از تولید، به این ممیزی فکر می‌کنیم و رعایتش می‌کنیم و اگر چیزی از دست‌مان در برود ممیزان زحمتش را می‌کشند. پس این نامه درباره‌ کلیت ممیزی نیست. بلکه به موضوعی در دل ممیزی می‌پردازد.» هنرمندان تئاتر نوشته‌اند: «نگاه همکاران سینمایی شما- با توجه به اعتقاد به لزوم ممیزی- کاملا صحیح است؛ تغییر رسانه و طیف گسترده‌ مخاطب، ملاحظات دیگری می‌طلبد؛ همان‌طور که ممیزی تلویزیون-رسانه‌ای در خانه‌ همگان- با سینما- رسانه‌ای بسته به انتخاب تماشاگران- متفاوت است. اما موضوع تئاتر کمی فرق می‌کند. اگر تئاتر قرار بود از تلویزیون پخش شود، اعمال افزوده‌ ممیزی‌های موردنظر قابل فهم بود چون اثر در برابر تماشاگران اتفاقی قرار می‌گیرد. اما پخش آن در شبکه‌ نمایش خانگی، گرچه نسبت به تماشاگران تالار تئاتر، بستر ارائه‌ گسترده‌تری‌ است، اما گستره‌ مخاطبان آن را افزایش نخواهد داد. تعداد کل بینندگان یک تئاتر، با تعداد بینندگان مجازی آن در کل ایران نسبت به جمعیت شهر به کشور، چندان تفاوتی نخواهد داشت. بینندگان سریال‌ها یا فیلم‌های ارائه‌شده در رسانه‌ مجازی، به تماشای تئاتر نخواهند نشست. قیاس کنید تعداد مخاطبان تله‌تئاترهای تلویزیون را با تعداد بینندگان سریال‌ها تا صحت گفته‌ ما را دریابید.»

تئاترها را کم خاصیت نکنید

البته بسیاری از امضاکنندگان نامه سرگشاده به وزیر را مخاطبان در تئاتر ایران به یاد نمی‌آورند، چون اصلا تجربه حضور در این عرصه را نداشته‌اند، اما کسانی که نامشان در انتهای این بیانیه آمده بود، در نوشته خودشان خطاب به وزیر به نکات قابل تاملی اشاره کرده بود. آنها در پایان نامه خود، توضیح دادند:«از آنجا که تئاتر به دلیل محدودیت‌هایش از خیره‌کنندگی‌های تکنیکی سینما برخوردار نیست، گسترش جذابیت را در چالش‌های اندیشه‌ورزانه می‌جوید. به همین دلیل است که ممیزی متفاوتی می‌طلبد؛ همان‌طور که در یک برنامه‌ تاریخی یا مستند یا برنامه‌های سیاسی فرهنگی گفت‌وگومحور، در همین تلویزیون خودمان، تصاویری به نمایش درمی‌آید یا حرف‌هایی گفته می‌شود، که هیچ نشانی از آنها در سریال‌ها و فیلم‌ها نیست.
تئاتر گسترش جذابیت خود را در همین اندیشه‌ورزی می‌جوید. لذا ما هنرمندان تئاتر خواهشمندیم با سختگیری و ایجاد ممیزی جدید برای پخش آنلاین تئاترها، تئاترها را کم‌خاصیت و کم‌مایه نکنید و همچنین فرهنگ‌دوستان بی‌دسترس به اجراهای زنده را از این امکان موجود فرهنگی محروم نکنید.» نگارش این نامه سرگشاده خطاب به وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی شاید به بازکردن زخمی کهنه می‌مانست؛ زخمی که سال‌های سال است بسیاری از فعالان عرصه هنر ایران را رنج می‌دهد. در طول دهه‌های گذشته، گاهی رویه مبتنی بر سلیقه برخی از بررس‌ها در اعمال سانسور سبب شده برخی از چهره‌های شناخته‌شده هنر ایران قید دریافت مجوز برای برخی از آثارشان را بزنند و ترجیح بدهند به کنج پستوی تنهایی‌شان بخزند و عطای انتشار اثر جدید را به لقایش ببخشند؛ در این گیرودار شما خودتان اوضاع یک هنرمند جوان و گمنام را که با هیچ نهاد و ارگانی هم ارتباطی ندارد و با هیچ چهره شناخته‌شده‌ای در میان نیروهای دولتی عده اخوت نبسته است، تصور کنید.

بزرگ‌ترین کنسرت آنلاین پولی ایران

اگر اکران دو سه فیلم در فضای آنلاین را فاکتور بگیریم و از فیلم تئاترهایی که خیلی‌هایش توقیف شدند، بگذریم، شاید در نگاه عمومی تنها هنری که در این ایام کم و بیش توانست تا حدودی آهسته آهسته و البته با رخوت و ناتوانی نفس بکشد و چند اجرای آنلاین پی‌در‌پی هم در بازه‌های زمانی مشخص را پشت سر بگذارد، موسیقی بود. فعالان عرصه موسیقی در ایام نوروز چند کنسرت را در قالب برنامه «نوروزخانه» البته با دریافت دستمزدهایی که کم هم نبود، روی صحنه بردند و تعداد دیگری از آنها در ادامه در تالار وحدت به اجرای برنامه پرداختند که در میان هنرمندان گروه دوم برخی از گروه‌ها بدون دریافت حتی یک ریال برای مردم کنسرت اجرا کردند. حالا قرار شده که چهارم خردادماه همایون شجریان با ارکستر مجلسی با حضور حدود 75نوازنده و با رهبری بردیا کیارس روی صحنه تالار وحدت برود. البته نکته قابل توجه درباره این اجرا، آن است که ایرانسل به عنوان اسپانسر این کنسرت حق پخش آن را برای مشترکان خودش به شکل انحصاری گرفته و بقیه علاقه‌مندان به تماشای کنسرت آنلاین همایون شجریان باید 10هزار تومان پرداخت کنند تا بتوانند این کنسرت را ببینند. همین چند روز قبل زادروز همایون شجریان بود و ظاهرا بناست مردمی که سیم‌کارت ایرانسل ندارند، برای نشستن پای کنسرتی با صدای او که گزیده‌ای از قطعات آلبوم‌های «نسیم وصل» و «با ستاره‌ها» را در آن اجرا خواهد کرد، هر کدام به او این مبلغ را کادو بدهند. همایون شجریان اولین کسی بود که مردادماه سال 97 و بعد از اتفاقاتی که سبب شد دور دوم اجرای پروژه سی لغو و به زمانی دیگر موکول شود، وعده برگزاری کنسرت رایگان به مردم ایران را داد، اما از آن زمان تا امروز هیچ وقت فرصت تماشای چنین اجرایی برای علاقه‌مندان به صدای او که امکان تهیه بلیط کنسرت‌هایش را ندارند، فراهم نشد. در این چند وقت اخیر، زمزمه‌هایی هم درباره بازگشایی سالن‌های کنسرت مطرح شده بود و برخی از تهیه‌کنندگان معروف و البته ثروتمند بسیار کوشیدند که همزمان با عید فطر این اتفاق بیفتد، اما مدیر روابط عمومی معاونت هنری وزارت ارشاد در این باره گفت:«در جلسه صنوف موسیقی و در قالب پیشنهادهای تدوین شده به ستاد ملی مقابله با کرونا، اعلام شد که آمادگی شروع به کار دوباره سالن‌های کنسرت فراهم شده است. در نهایت اما این ستاد ملی مقابله با کرونا است که باید درباره زمان برگزاری کنسرت‌ها تصمیم‌ بگیرد و هنوز در این خصوص تاریخ مشخصی از سوی ستاد اعلام نشده است.»
به هر حال کرونا و تاثیراتش هنوز در ایران ما دارد جولان می‌دهد و با توجه به اینکه حتی برگزاری نماز عید فطر در مصلا‌های شهرهای زیادی از کشورمان لغو شده و راهپیمایی روز قدس هم برخلاف چند دهه اخیر، در آخرین جمعه ماه رمضان امسال انجام نشد، به نظر نمی‌رسد بتوانیم به این زودی‌ها شاهد حرکت چرخ هنر درست همچون ایام پیش از شیوع کرونا در ایران باشیم.