مدیران بحران آتش‌نشانانی که بنزین می‌پاشند
فضل‌الله یاری (سردبیر)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر
1431

در گفت‌وگوی همدلی با «کامران ندری» کارشناس اقتصادی، سیاست‌های بانک مرکزی در ایجاد ثبات بازارها بررسی شد

دوگانه ناممکن بانک مرکزی در کنترل تورم

همدلی| چند روز پیش وقتی دلار دوباره برای بازار شاخ و شانه کشید و از 18هزار تومان عبور کرد، وعده سکانداران اقتصادی در کنترل تورم دوباره خبرساز شد؛ دلاری که معرف حضور همه آن‌هایی است که اخبار اقتصادی را رصد می‌کنند و حداقل بخشی از روزمرگی‌هایشان گره خورده با قیمت کالاهای اساسی؛ از سکه گرفته تا خودرو، مسکن یا حتی مواد غذایی که خیلی زود به بالا رفتن نرخ ارز واکنش نشان داده و افسارگسیخته‌تر از دلار بالا می‌روند؛ این‌روزها در حالی دلار در حوالی کانال 17هزار تومانی پرسه می‌زند که چند روز پیش رئیس کل بانک مرکزی با رسیدن ارزش هر قطعه از این اسکناس آمریکایی به 18 هزار و 250 تومان در بازار آزاد یادداشتی اینستاگرامی نوشت و وعده بازگشت ثبات به بازارها را داد؛ وعده‌ای که از نگاه بسیاری از آگاهان اقتصادی با سیاست‌های بانک مرکزی که همواره در راستای اصلاح نظام بانکی است، چندان جور در نمی‌آید؛«این روزها به علت تداوم فشار حداکثری، شیوع کرونا و تعطیلی سه ماهه بسیاری از فعالیت‌ها و کاهش قیمت نفت و سایر فرآورده‌های نفتی، تهدیدات جدید آمریکا و... انتظارات تورمی را بالا برده است اما وضعیت امروز بازارها سخت‌تر از تابستان ۱۳۹۷ نیست و ثبات لازم به بازار بر می‌گردد، اما وضعیت امروز بازارها در اقتصاد کشورمان حتماً سخت‌تر از مرداد و شهریور ۱۳۹۷ نیست. در آن روزها با شروع و تشدید تحریم‌های آمریکا، بازارهای ارز، سکه و سایر دارایی‌ها به شدت به هم ریخت و نرخ دلار در بازار به رقم‌های بسیار بالا رسید.
ولی با مدیریت بازارها و تدابیری که به کارگرفته شد، علیرغم تمامی مشکلات در مدت دو سال گذشته، ثبات نسبی بازارها در نرخ‌های بسیار پایین‌تر ارز، برقرار و رشد اقتصاد غیر نفتی در اواخر سال ۱۳۹۸ مثبت شد». کامران ندری، کارشناس اقتصادی، در این‌باره به «همدلی» گفت: «اقدامات بانک مرکزی و سیاست‌های رئیس کل این بانک در برخی از موارد قابل قبول و در برخی از موارد دارای اشکالات اساسی است. اقدام بانک مرکزی در زمینه کنترل بازار ارز از آنجا که در راستای نزدیک کردن نرخ ارز صرافی‌ها و بازار آزاد است، در جهت ثبات بخشیدن به بازارها می‎تواند موثر واقع شود». این کارشناس اقتصادی در ادامه افزود:«حتی سیاست این بانک در زمینه نزدیک کردن نرخ ارز در بازار آزاد و سامانه نیما نیز در جهت رسیدن به این ثبات نتیجه‌بخش خواهد بود. طی دو سال گذشته نتیجه خوبی از این سیاست گرفته شد و به نظر می‌رسد سیاست نزدیک کردن قیمت‌ها در بازار آزاد به سامانه و صرافی‌ها در سال جاری نیز موثر مواقع شود. اما یکی از اشکالات اساسی که در سیاست‌های بانک مرکزی وجود دارد، وضعیت نرخ بهره در بازار بین بانکی است که در اصطلاح عمومی به آن نرخ سود گفته می‌شود.
کاهش نرخ بهره در بازار بین بانکی از نگاه کارشناسی، به خود بانک‌ها کمک می‌کند، مخصوصا در شرایطی که تورم افزایش یابد، این کاهش نرخ سود برای بانک‌ها اقدام مناسبی است. تورم بالا می‌تواند ناترازی بانک‌ها را از بین ببرد، با نگاهی به وضعیت سال‌های گذشته، یعنی در شرایطی که تورم افزایش نیافته بود، بانک‌ها با مشکلاتی مانند ناترازی ترازنامه مواجه بودند که این مسئله با افزایش تورم از بین رفت». ندری صحبت‌های خود با «همدلی» را این‌طور ادامه داد: «کاهش نرخ بهره در بازار بین بانکی از سیاست‌های مهمی است که می‌تواند در کاهش زیان بانک‌ها موثر باشد.
اما اگر وظیفه بانک مرکزی فقط کنترل تورم باشد و در این زمینه متمرکز شود، بانک مرکزی برای کمک به بانک‌ها و اصلاح ترازنامه بانکی سیاست‌های دیگری باید در پیش گیرد، زیرا تورم است که ناترازی نظام بانکی را از بین می‌برد. بنابراین اجرای این دو سیاست در کنار یکدیگر، یعنی کاهش نرخ تورم و اصلاح مشکلات بانکی امکانپذیر نیست و در صورتی که بانک مرکزی هر دو هدف را داشته باشد، باید سیاست دیگری را برای کمک به نظام بانکی و کاهش مشکلات سیستم بانکی روی کار آورد». به گفته ندری: «کاهش نرخ سود توسط بانک مرکزی یکی از سیاست‌های انبساطی است.
اجرای سیاست‌های انبساطی باعث افزایش تقاضا در اقتصاد شده و در نتیجه باعث افزایش تورم می‌شود. بنابراین رئیس کل بانک مرکزی باید بسته به هدفی که دارد؛ کنترل تورم یا وضعیت بهره در بازار بین بانکی، یک سیاست مناسب را در نظر بگیرد. این در حالی است که بانک مرکزی برای رسیدن به این دو هدف با یک ترید آف (trade-off) یا بده بستان مواجه است.» لازم به توضیح است که ترید آف زمانی به کار می‌رود که فردی دوست دارد دو یا چند چیز را همزمان با هم داشته باشد و عملا امکان محقق شدن این خواسته وجود ندارد که در اینجا منظور ندری این است که بانک مرکزی به دلیل اینکه می‌خواهد به صورت یک‌جا هم تورم را کاهش دهد و هم مشکلات بانکی را با اصلاح ترازنامه کمتر کند، عملا در رسیدن به این دو هدف موفق نمی‌شود.
ندری در ادامه صحبت‌های خود با «همدلی» افزود: «هزینه اصلاح نظام بانکی تورم است که با کاهش تورم نمی‌توان مشکلات بانک‌ها را ساماندهی کرد، اگر بانک مرکزی نگران تورم است، نمی‌تواند به مشکلات بانکی بپردازد، کاهش نرخ بهره در بازار بین بانکی با کنترل تورم سازگار نیست». این استاد دانشگاه در ادامه افزود: «تورم، ارزش دارایی‌های بانک‌ها را بالا می‌برد و این مسئله برای جبران بدهی‌های بانکی اتفاق خوبی است که باید بیفتد، اما واقعیت این است که هزینه این سیاست را باید مردم بپردازند».