سورپرایز اکتبر ترامپ ایران خواهد بود؟
محسن رفیق (روزنامه‌نگار)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

1522

رقص تسلیحاتی آمریکا در خاورمیانه

مسعود خادمی فعال سیاسی
این‌که چرا در آمریکا و بخصوص دولت جمهوری‌خواه ترامپ، به‌کارگیری زور و نیروی نظامی نقش کلیدی در چاره‌اندیشی بحران‌های سیاسی بازی می‌کند، سؤالی است که می‌تواند نقش مجتمع‌های نظامی-صنعتی را در آن برجسته دید. همواره جمهوری‌خواهان در امریکا با نگاه امنیتی خود باعث رونق و گسترش کارتل‌های تسلیحاتی در ایالات‌متحده هستند.
مسائلی همچون استخدام ژنرال‌های بزرگ ارتش در کارخانه‌های نظامی و شرکت‌های تسلیحاتی آمریکا و حمایت‌های کلان مالی این شرکت‌ها از کاندیداهای نمایندگان و ریاست جمهوری و افزایش چشمگیر بودجه نظامی، مواردی هستند که می‌توانند نقش این مجتمع‌ها را در سیاست خارجی مشاهده کرد. درواقع زیرساخت عمده این مجموعه، تفکر نظامی‌گری است و تمامی معادلات و محاسبات آن صرفاً در چارچوب این نوع تفکر، تجزیه‌وتحلیل می‌شود. این‌ها مجموعه‌هایی هستند که همه‌چیز را نظامی می‌بینند، نظامی فکر می‌کنند و با منطق نظامی سخن می‌گویند و نظامی رفتار می‌کنند. مجتمع نظامی -صنعتی امریکا مانند یک شبکه عنکبوتی منفعت‌طلب تا به امروز جنگ‌های بزرگ و ویرانگری را آغاز کرده است؛ ورود امریکا به جنگ ویتنام که به یکی از بزرگ‌ترین فجایع انسانی منجر شد، محصول لابی‌گری این مجتمع‌ها بود. هرچند برخی از ریاست جمهوری‌های آمریکا مصمم به مقابله با این شرکت‌ها بودند، ولی در عمل یارای مقابله با منافع این مجتمع‌ها را نداشتند.
امروز که 50 سال از هشدار آیزنهاور مبنی بر خطر این مجتمع‌ها می‌گذرد، سیطره مجتمع‌ نظامی – صنعتی بر سیاست نظامی امریکا پررنگ‌تر شده است. در ساختار سیاسی امریکا جمهوری‌خواهان با تکیه‌بر قدرت سخت، امنیت را بیشتر در قالب نظامی‌گری می‌بینند. جمهوری‌خواهان به خاطر وابستگی بیشتر به سرمایه‌داری نظامی به تأمین امنیت مردم از طریق اسلحه تأکید و تمرکز دارند. به دلیل رویکرد جمهوری‌خواهان که بیشتر به قدرت سخت آمریکا تمرکز دارند، مجتمع‌های نظامی- صنعتی ایالات‌متحده در آخرین انتخابات ریاست جمهوری امریکا از ترامپ حمایت کردند. از همین‌رو با به قدرت رسیدن ترامپ شاهد افزایش رشد سهام این مجتمع‌ها بودیم. یک روز پس از پیروزی ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری، ارزش سهام بزرگ‌ترین کمپانی‌های اسلحه‌سازی جهان به‌ویژه تسلیحات‌سازی‌های آمریکایی نورتروپ گرومان، لاکهید مارتین و ریهتون افزایش یافت. از طرفی ترامپ بارها اعلام کرده است اعراب باید هزینه چتر دفاعی خاورمیانه را پرداخت کنند. این اظهارات در کنار خروج آمریکا از برجام، حمله به تأسیسات نفتی آرامکو، حادثه نفت‌کش‌ها در خلیج‌فارس، ترور شهید قاسم سلیمانی و درنهایت حمله موشکی ایران به پادگان‌های آمریکایی؛ سفارش‌های تسلیحاتی برای شرکت‌های آمریکایی را افزایش داده است. دو برابر شدن واردات سلاح از خاورمیانه تجارت جهانی سلاح‌های سنگین را در پنج سال گذشته به بالاترین حد خود بعد از جنگ سرد رسانده است. در حال حاضر 30درصد معاملات تسلیحاتی جهان، به منطقه خاورمیانه اختصاص دارد. تداوم بحران‌های خاورمیانه، کاهش انبارهای تسلیحاتی عربستان پس از جنگ یمن و همچنین بزرگ‌نمایی قدرت موشکی ایران، فرصت مناسبی برای اقتصاد آمریکا، کاهش بیکاری و رونق صنایع تسلیحاتی این کشور به وجود آورده است. اکنون کشورهای حوزه خلیج‌فارس به‌ویژه عربستان سعودی، اشتهای سیری‌ناپذیری در خرید تسلیحات نظامی دارند و ریاض رده نخست مشتریان صنایع نظامی آمریکا و اروپا را به خود اختصاص داده است. این کشورها با بزرگنمایی تهدیدات امنیتی از جانب ایران با خرید تسلیحات قصد ارتقای امنیت را دارند. در واقع مهمترین دلیل در افزایش این بازار، ایران‌هراسی و حفظ سطحی از تنش بین ایران و کشورهای حوزه خلیج فارس است.
ترامپ به‌عنوان یک رئیس‌جمهور تاجرمآب به دنبال افزایش فروش با بهره‌گیری از وابستگی‌های امنیتی اعراب به پنتاگون است. عربستان در چهار سال گذشته با رشد 215درصدی درزمینهٔ واردات سلاح، هدف اول ترامپ است. پس از عربستان، امارات متحده عربی قرار دارد که رتبه سوم فهرست بزرگ‌ترین واردکنندگان اسلحه دنیا را در اختیار گرفته است. به همین جهت منطقه خاورمیانه می‌تواند نقش مهمی در پیشبرد اهداف اقتصادی داخلی ترامپ داشته باشد. بر این اساس می‌توان انتظار داشت سیاست‌های دولت جمهوری‌خواه ایالات‌متحده برای تحقق شعارهای اقتصادی داخلی ازجمله رونق کسب‌وکار، کاهش بیکاری، ایجاد شغل و بهبود وضع معیشت مردم آمریکا از مسیر افزایش صادرات نظامی بگذرد.