دستاوردهای احتمالی یک سفر
عادل جهان‌آرای (روزنامه‌نگار)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

گزارش همدلی از رتبه ایران در« شاخص ادراک فساد»، منتشر شده توسط سازمان شفافیت بین‌الملل

فساد برای ایرانی‌ها ملموس‌تر شد

همدلی| مظاهر گودرزی- امروز وضعیت چنان شده است که اگر جلوی کسی را بگیرید و از او در خصوص فساد اداری و اقتصادی سوال بپرسید ممکن نیست که حداقل چند نام آشنا از همین‌هایی که لقب سلطان به خود گرفته‌اند را برایتان بر زبان نیاورد. از سلطان دلار و سکه و قیر گرفته تا اسامی مخففی مانند ب.ز ، از رانت‌های صد بار گفته شده و صد بار شنیده شده اما ترتیب اثر داده نشده گرفته، تا پارتی‌بازی‌های فلان دستگاه اداری، فرمانداری، شهردار و شهرداری!
خلاصه این روزها گوش مردم آن چنان به کلمه «فساد» عادت کرده است که دیگر قبح اعداد در بیان فسادهای مالی ریخته است. همین احساس حضور پررنگ فساد در زندگی، موید این واقعیت تلخ است که گویی فساد و عدم شفافیت به‌طور گسترده در تاروپود بروکراسی ما گره خورده و کسی بدون بهره‌مندی از زدوبندهای مرسوم نمی‌تواند حتی در ساده‌ترین امور، کاری را بدون وجود رابطه و آشنا و پارتی پیش ببرد. گزارش آخر سازمان شفافیت بین‌الملل با درج ایران در رتبه 146 از میان 180 کشور بر چنین احساسی صحه می‌گذارد.
سازمان شفافیت بین‌الملل هر ساله گزارشی منتشر می‌کند که در آن به بررسی شاخص احساس فساد یا شاخص درک فساد می‌پردازد. این شاخص میزان فساد موجود در میان مقامات دولتی و سیاستمداران را نشان می‌دهد، به عبارت بهتر این شاخص نشان می‌دهد که وضعیت فساد در بخش عمومی هر کشور چگونه است، گزارش‌های تهیه شده توسط سازمان بین‌المللی شفافیت بر پایه معیارهایی چون بررسی مدیریت دولتی در کشورها، شرایط دسترسی شهروندان به خدمات عمومی، ساختار حقوقی و قضایی حاکم در کشورها و موقعیت بخش خصوصی است.
گزارش امسال سازمان شفافیت بین‌الملل خبرهای خوبی برای ایران نداشت. این سازمان در تازه‌ترین گزارش خود اعلام کرد از بین 180کشور جهان، ایران از لحاظ فساد مالی رتبه 146 را دارد. یعنی فقط 34 کشور در دنیا وجود دارند که فساد مالی به مراتب بدتر از ایران دارند. حتی کشور ما در قیاس با آمار سال گذشته این سازمان 8پله نیز سقوط کرده و در کنار کشورهای موزامبیک، بنگلادش و آنگولا قرار گرفته است.
البته این اولین بار نیست که ایران در این زمینه روندی نزولی طی کرده است، تقریباً هر سال که گزارش این سازمان منتشر می‌شود، نمره و جایگاه ایران در میان کشورهایی مورد بررسی نه تنها قابل دفاع نیست، بلکه حتی رتبه‌اش بدتر نیز شده است.
دامنه تغییرات نمره به‌دست آمده که عددی بین صفر و 100 است. در سال‌های گذشته و البته امسال برای ایران، همواره کمتر از 30 بوده است. این در حالی است که براساس استانداردهای سازمان شفافیت بین‌الملل، نمرات زیر 30 برای کشورهایی تعریف می‌شود که میزان فساد در آنها بسیار بالا است.
این وضعیت ناخوشایند در ادوار گذشته نیز حاکم بوده است. به عنوان مثال نمره ایران در شاخص شفافیت در سال 2015 نمره 27 و رتبه 130بوده است، این شاخص جایگاه ایران را در سال 2016 با نمره 29 در رتبه 131 نشان می‌دهد، و در سال 2017 با کسب نمره 30 ایران در میان 180کشور جایگاه 130 را به خود اختصاص داده است.
در گزارش دو سال گذشته سازمان شفافیت بین‌الملل شرایط به همین شکل ادامه دارد، ایران در سال 2018، امتیاز ۲۸ را کسب کرده است و در میان ۱۸۰ کشور به همراه گینه، لبنان، مکزیک، پاپوآ گینه‌نو و روسیه رتبه ۱۳۸ را داشته و در گزارش نهایی در سال 2019 همانطور که پیش از این گفته شد رتبه ایران با کسب امتیاز 26،جایگاه 146 در میان 180 کشور دارد.
این گزارش که از شکست مداوم در مبارزه با فساد در ایران سخن می‌گوید، گویای این واقعیت تلخ است که فساد در سیستم بروکراسی ما ریشه دوانده است و با وجود تمام تلاش‌هایی که صورت می‌گیرد راهی به جایی نمی‌برد و شرایط مناسبی حاصل نمی‌شود و هم احساس و درک از فساد در میان جامعه نسبت به سطوح مدیران اجرایی کاملا پررنگ شده است.
واژه فساد و وجود فساد در دستگاه‌ها و سازمان‌های کشور دیگر از حرف‌های پچ پچ و درگوشی فراتر رفته و وارد ادبیات مسئولان نیز شده است. همین چند ماه پیش بود که قاسم میرزایی‌نیکو، نماینده مجلس شورای اسلامی در آئین افتتاح سازمان مردم‌نهاد شفافیت و مقابله با فساد «جمعیت هم‌اندیشان دادخواه» با بیان این که «در مقطع کنونی و با فعالیت‌ها و جریان‌های موجود و نیز شبکه‌های اجتماعی احساس فساد در جامعه بیشتر از خود فساد است»گفت: « در ایران پس از تشکیل جمهوری اسلامی با وجود همه توصیه‌های اخلاقی و اسلامی و فلسفه ایثار و شهادت، تصور نمی‌شد که سازوکاری برای مبارزه با فساد نیاز باشد، اما این روزها از همان آغاز صبح در زندگی روزمره، همه حق یکدیگر را به نوعی نقض می‌کنند این نشان می‌دهد که فساد نهادینه شده است، به طوری که حتی برای گرفتن یک نان ساده و خوب هم باید پارتی و رابطه داشته باشید».

درک مردم نسبت به فساد بیشتر شده است

اواخر دی ماه امسال نیز در چهلمین جلسه نقد و اندیشه که با موضوع «شفافیت و فسادستیزی در فضای مجازی» با میزبانی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات با حضور احمد توکلی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و مدیرعامل دیده‌بان شفافیت و عدالت؛ محمدعلی وکیلی، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی، رحمت‌الله حافظی، عضو هیئت‌مدیره جمعیت پایش شفاف‌سازی و ریشه‌کنی فقر و فساد و عضو سابق شورای شهر تهران برگزار شد، مسئله فساد و احساس آن مورد توجه قرار گرفت.
احمد توکلی در این نشست با ذکر اینکه«من معتقدم که درک مردم نسبت به فساد بیشتر شده است و درعین‌حال میزان فساد نیز در جامعه و در ساختارهای مدیریتی فاصله خیلی زیادی با این ادراک ندارد» عنوان کرد:«زمانی که به این نتیجه رسیدیم بین احساس فساد و وجود واقعی فساد خیلی تفاوت نیست، در دیده‌بان شفافیت و عدالت هدف‌گذاری خود را تغییر دادیم. اوایل هدفمان صرفاً مبارزه با فساد بود اما بعد به این نتیجه رسیدیم که مبارزه را به‌گونه‌ای پیش ببریم که منجر به کم کردن یاس و ترس مردم شود و بر همین اساس به‌جای آنکه به‌طور مستقیم به دنبال فساد باشیم در پی ایجاد شفافیت هستیم که این رویکرد هم آثاری داشته و مهم‌ترین آن امکان اعلام‌جرم سمن‌ها (سازمان‌های مردم نهاد) علیه مفاسد بوده است.»
محمدعلی وکیلی نماینده مردم تهران در خانه ملت در ادامه همین نشست اذعان کرد:«ما در طول این چهل سال راه مبارزه با فساد را اشتباه رفته‌ایم و به‌جای اینکه شفافیت را گسترش دهیم به نام مبارزه با فساد شاخ و برگ‌ها را زدیم. بر همین اساس انرژی کشور و نخبگان به‌جای اصلاح سیستم صرف مبارزه با فاسد و در اصل معلول شد و همین امر نیز سبب شد وقتی یک سر اژدهای هفت‌سر فساد را زدیم سر تازه‌ای زایش کرد.»
در ادامه نشست رحمت‌الله حافظی، عضو سابق شورای شهر تهران با تأکید بر اینکه «در مبارزه با فساد دو موضوع مطرح است که باید موردتوجه قرار گیرد، یکی شفافیت و دیگری افشاگری است» گفت:«وظیفه ایجاد شفافیت بر عهده حاکمیت است، وظیفه فضای مجازی ایجاد شفافیت نیست، ما می‌بینیم که در بودجه سال ۹۶ تبصره‌ای مصوب می‌شود که تمام مناقصه‌ها و مزایده‌ها دولت باید به‌طور شفاف اطلاع‌رسانی شود اما این تبصره در بودجه‌های ۹۷ و ۹۸ حذف می‌شود. معنای این کار جلوگیری از شفافیت است؛ بنابراین وظیفه حاکمیت ایجاد دیوارهای شیشه‌ای است که ۴۰سال در تحقق این امر موفق نبوده است.»
وی با بیان اینکه«برخورد با افشاگری نباید حبس و زندان باشد» گفت:«وقتی یک نفر عَلَم افشای املاک نجومی را برمی‌دارد نباید او را حبس کرد. وقتی‌که ۲۰۰ ملک پس گرفته شد، چرا فرد افشاگر به زندان بیفتد؛ بنابراین باید این رویه‌ها را اصلاح کرد و کسانی که اصطلاحاً سوت زن(سوت‌زنی در اصطلاح یعنی اطلاع دادن از وقوع فساد و تخلف اداری و مالی به سازمان‌های نظارتی تا فساد مالی و اداری برطرف شود) هستند را تشویق کرد نه تهدید.»