جمهوری اسلامی و طوفان مدرنیسم
حسن جعفریانی (عضو هیات علمی دانشگاه)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

1516

گزارش همدلی از درگیری‌های نوروزی در برخی از زندان‌ها

اپیدمی فرار از زندان

همدلی| مظاهر گودرزی- برخی زندان‌ها سال جدید را با درگیری آغاز کردند. آنهایی که به نظر می‌رسید نتوانستند از بخشنامه اعطای مرخصی قوه قضائیه استفاده کنند تصمیم گرفتند از زندان فرار کنند تا به کرونا مبتلا نشوند. برخی از کارشناس‌ها معتقدند بالا بودن تعداد زندانی‌ها و شرایط سخت مرخصی در بحران شیوع کرونا سبب درگیری‌های اخیر در زندان است.
شیوع ویروس کرونا در ایران سبب شد بسیاری از مراکز سیاسی، اداری، آموزشی با تعطیلی روبه‌رو شود. مجلس شورای اسلامی، دانشگاه‌ها و مدارس با حدود دو هفته تعطیلی زودتر به استقبال نوروز رفتند تا نگرانی‌ها از شیوع ویروس کرونا کمتر شود. در این بین زندان‌ها با توجه به احساس خطر از شیوع کرونا در میان زندانی‌ها یکی از جاهایی بود که نه امکان تعطیلی کامل آن وجود داشت و نه امکان نگهداری تمام زندانی‌ها در زندان مهیا بود. به همین دلیل رئیس قوه قضائیه در روزهای پایانی سالِ گذشته با صدور بخشنامه‌ای و با توجه به ملاحظه‌هایی، امکان مرخصی برای ساکنین زندان را فراهم کرد. با وجود این امکان، در ایام تعطیلات نوروز شاهد اعتراض زندانی‌ها در برخی از زندان‌ها بودیم که در یک مورد با فرار حدود 70زندانی از زندان سقز همراه بود. دهم فروردین، غلامحسین اسماعیلی، سخنگوی قوه قضائیه از اعطای مرخصی به حدود 100هزار زندانی خبر داد، خبری که سبب شد باب انتقادهای گذشته به دستگاه قضایی در خصوص بی‌شمار بودن تعداد زندانی‌ها در ایران مجدد باز شود. در همین رابطه محمدحسین ساکت، حقوقدان و استاد دانشگاه به همدلی می‌گوید:«یک موردی که خیلی نگران کننده است، اینکه گفته می‌شود به حدود 100هزار زندانی مرخصی داده شده، حالا آنهایی که از این امکان برخوردار نبودند جای خود دارد، اولا خود این باعث تاسف است که ما این تعداد زندانی داریم، تا در یک شرایط بحرانی مانند شیوع کرونا با چنین مشکلاتی مانند آشوب‌های اخیر در زندان، روبه‌رو می‌شویم.»

درگیری در زندان‌های لرستان و کردستان

آشوب، شورش، اعتراض یا هر چیزی که بشود با آن نامی بر روی حوادث اخیر در زندان‌ها گذاشت، از زندانی در لرستان شروع شد. به گزارش مهر، دوم فروردینِ 99، زندانی‌ها در زندان پارسیلون خرم‌آباد اقدام به فرار کردند، اقدامی که در آن چیزی حدود 20زندانی از زندان گریختند و تلاش‌های تیم امنیتی زندان منجر به کشته و مجروح شدن برخی زندانیان نیز شد. اما این پایان حوادث لرستان نبود. زندان الیگودرز هم با اقدامی مشابه روبه‌رو شد و گروهی از زندانیان برای رهایی از دیوارهای بلند زندان اقدامی جمعی انجام دادند، آنطور که ایسنا به نقل از حمید کشکولی، فرماندار الیگودرز گزارش داد «در این شورش یک زندانی کشته و یک نفر دیگر از ناحیه پا مجروح شد.»
خبر فرار یا اقدام به فرار در روزهای ابتدایی سال با انتشار تصاویری عجیب از فرار زندانی‌ها از زندانِ سقز، در کنار اپیدمی کرونا، اپیدمی فرار از زندان را رقم زد. در این رابطه هشتم فروردین محمد جباری، دادستان انقلاب و عمومی مرکز استان کردستان به ایرنا گفت:« حدود هفتاد زندانی ساعتی پیش از زندان سقز متواری شدند که تعداد محدودی از آنها تاکنون خود را معرفی کرده‌اند.»
اینطور که به نظر می‌رسد بحث روحی و روانیِ ابتلا و مرگ‌ومیر ناشی از کرونا وارد زندان‌ها شده است، زندانی‌های باقی مانده در زندان که گویی به دلایلی دستشان از مرخصی کوتاه است، دست به اقدامات این چنینی برای فرار از زندان می‌زنند چرا که گویی می‌خواهند قبل از آمدن کرونا به هر طریقی که شده از زندان آزاد شوند. عبدالصمد خرمشاهی حقوقدان و وکیل پایه یک دادگستری در همین رابطه به همدلی می‌گوید:«در مسائل اخیر مانند شیوع کرونا که خطر مرگ به همراه دارد به شدت بر روحیه و روان زندانی‌ها تاثیر منفی می‌گذارد، اینکه اگر زندانی‌هایی به هر دلیلی امکان مرخصی برای آنها ممکن نیست، زندان‌ها باید شرایط مناسبی داشته باشند که خود زندانی ترس مبتلا شدن به کرونا پیدا نکند. به هر صورت بحث روانی مسئله بسیارسنگین است.»

ادامه درگیری‌ها در زندان‌های شیراز و اهواز

با گسترده شدن بحث روانی شیوع کرونا در زندان‌ها در کنار واقعیت‌های این ویروس کشنده، سبب شد فصلِ جدید فرار از زندان در شیراز کلید بخورد. به گزارش برنا، حجت‌الاسلام والمسلمین سید کاظم موسوی، رئیس کل دادگستری استان فارس اظهار کرد:«از ساعت 22 مورخ 10 فروردین در دو بند از زندان عادل‌آباد شیراز شاهد ناآرامی بودیم که این امر توسط نیروهای امنیتی زندان و یگان‌های امدادی تحت کنترل است.»
در همین رابطه، گزارش‌های مشابهی از دو زندان دیگر در خوزستان و در اهواز به گوش ‌رسید، گزارش‌هایی که سریال اقدام به فرار از زندان‌ها را داشت هم‌ پایِ سریال‌های نوروزی تلویزیون جلو می‌برد. یازدهم فروردین سردار حیدر عباس‌زاده، فرمانده انتظامی استان خوزستان در رابطه با شلوغ شدن زندان سپیدار اهواز به ایرنا گفت:«تعدادی از زندانیان ۲ بند زندان سپیدار اهواز امروز قصد آشوب و ایجاد ناآرامی داشتند که با حضور به موقع نیروهای انتظامی و امنیتی آرامش به زندان برگردانده شد و در حال حاضر هیچ‌گونه مشکلی در این زمینه وجود ندارد.» سردار عباس‌زاده روز یازدهم فروردین در موضوعی مشابه در گفت‌وگویی با ایرنا عنوان کرد:«تعدادی از زندانیان چهار بند زندان شیبان عصر سه شنبه قصد آشوب و نا آرامی در داخل زندان را داشتند که با ورود به موقع ماموران انتظامی و امنیتی به زندان این نا آرامی‌ها کنترل و آرامش به زندان بازگشت.»

شرایط مرخصی از زندان باید آسان گرفته شود

درگیری‌های اخیر در برخی از زندان‌ها و نگرانی از شیوع کرونا در میان زندانی‌ها توسط برخی از کارشناس‌ها پیش از وقوع این حوادث مطرح شده بود، روزنامه همدلی سال گذشته-19اسفند- در همین رابطه گزارشی تحت عنوان «از پنهان‌کاران کرونا باید شکایت کرد» منتشر کرد، در آن گزارش نعمت احمدی، وکیل دادگستری به همدلی گفت:«من به عنوان کسی که حدود 45سال وکیل هستم، یکی از دغدغه‌هایم این است که این ویروس به زندان سرایت کند. نه بهداشت آنجا امکان درستی دارد، نه تغذیه آنجا برای تقویت سیستم ایمنی مناسب است و نه داروهایی که آنجا هست مناسب هستند، بنابراین باید مرخصی زندانی‌ها را جدی گرفت.»
اعطای مرخصی به زندانی‌ها اگرچه با آماری که قوه قضائیه منتشر می‌کند به حدود 100هزار نفر رسیده است، اما برخی از کارشناسان با طرح پیشنهادهایی معتقدند این تعداد همچنان کافی نیست و وجود برخی شرایط برای دادن مرخصی، کار را کمی سخت کرده است. در همین رابطه احمد زیدآبادی، فعال سیاسی با نوشتن یادداشتی که آن را در اختیار رسانه‌ها قرار داده است عنوان می‌کند:«این روزها ناآرامی برخی از زندان‌های کشور را فرا گرفته است. علت ناآرامی طبعاً ترس زندانیان از ابتلاء به ویروس کرونا در محیط بسته و بدون امکانات لازم پزشکی است. قوۀ قضائیه به منظور کاهش تراکم زندان‌ها، به حدود صد هزار زندانی مرخصی و بعضاً عفو داده است؛ اقدامی مثبت اما ناکافی! زندان‌های ایران در شرایط کنونی، بسیار بیش از این رقم نیازمند تخلیه شدن است. از همین‌رو، رئیس قوۀ قضائیه در درخواست عفو عیدی زندانیان، می‌توانست شرایط عفو را سهل‌تر بگیرد و بخصوص سقف محکومیت زندانیان سیاسی و اصطلاحاً امنیتی برای برخورداری از آزادی را هم به 5 سال محدود نکند.»

پابندهای الکترونیکی، اقدامی برای ترخیص زندانیان

برخورداری از امکان عفو گسترده‌تر چیزی است که دکتر ساکت، استاد دانشگاه و مستشار پیشین دیوان عالی کشور در رابطه با آن به همدلی می‌گوید:«وقتی چنین گرفتاری‌ای مانند کرونا برای جامعه پیش می‌آید، قوه قضائیه مخصوصا سازمان زندان‌ها باید بلافاصله به صورت ضروری و فوری برنامه‌هایی برای این شرایط سازمان می‌دادند. یکی از آن برنامه‌های جدی، عفو است. به نظر می‌رسد که قوه قضائیه خیلی جدی‌تر این کار را پیگیری نکرد بنابراین جای انتقاد دارد.»
وی ادامه می‌دهد:«از آنجایی که معلوم نیست این اپیدمیِ مربوط به کرونا تا کجا ادامه دارد، باید از الان این پیش‌بینی را برای ادامه کار داشته باشند، تا آنجایی که امکان دارد با نگاهی انسان‌دوستانه و خداپسندانه با هر شکلی که می‌شود تعداد زندانی‌ها را کم کنند و این نگرانی‌ها وحوادث اخیر زندان‌ها پیش نیاید.»
ساکت در پایان عنوان می‌کند:«یکی دیگر از کارهایی که می‌شد پیش از این انجام داد و در چنین روزهایی از آن بهره برد، به کمک همین شرکت‌های دانش بنیاد اقدام به تهیه پابندهای الکترونیکی بود تا با استفاده از این تکنولوژی شرایط مرخصی از زندان را برای گروه بیشتری از زندانیان فراهم کرد.»