حقوق متهمان
از روی کاغذ تا مرحله عمل

ولی‌الله شجاع پوریان (مدیرمسئول)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

1542

سال آینده و شهروند اثربخش

محمدعلی نویدی (مدرس دانشگاه)
انسان بالذات موجودی است مؤثر، مفید و اثرمند. این اثرمندی زمانی معنا، مفهوم و عینیت افزونتری پیدا کرد که آدمی شهر، مدینه و مدنیت را تأسیس کرد و شهروندی را معنا بخشید. یعنی وقتی انسان از حالت طبیعی و سادگی و زندگی مبتنی بر احساسات و غرایز صرف خارج شد و به قدرت اندیشه و تجربه خود پی برد و صاحب تاریخ و حافظه تاریخی و علمی شد. وقتی وطن، میهن، شهر و شهروندی معنای متفاوتی در سکونت پیدا کرد. اینک پرسش سرنوشت‌ساز این است که آدمی چگونه می‌تواند شهروند و هم‌میهن اثربخش و نافع باشد؟ در واقع، دو سؤال اساسی پیش می‌آید: الف) چگونه اثر مثبت«سازنده» تولید کنیم و ب) چگونه از تولید اثر منفی«مخرب» پرهیز کنیم؟ به عبارت دیگر، چگونه می‌توان ریگولاتوری‌ها، تنظیم‌کننده‌ها و مهارگرها و رگلاتورهای اثرهای زندگی را کشف و اعمال کرد؟
زمان، عمر، مدت زندگی و سال‌ها، مکان، جا، جامعه و اقلیم‌ها، خرد و اندیشه و اندیشیدن‌ها، و اثر و اثرگذاردن و اثرمند شدن‌ها، ستون‌ها و شالوده‌های زندگی هستند. لطفا تأمل کنید، آیا بدون زمان و مکان، امکان زندگی برای بشر زمینی هست؟ آیا بدون عقل، خرد و خردورزی امکان زیست انسانی هست؟ آیا بدون اثر و تولید آثار انسانی، زندگی معنی و محتوا خواهد داشت؟ این چهار رکن و اصل، بنیان زندگی بشر خاکی‌اند.
پرسش در باب امکان شهروند اثربخش است. شهروند اثربخش یعنی شهروند «مولد اثرها، فضیلت‌ها، راستی‌ها و درستی‌ها» به نظر راقم این سطور و از منظر «تفکراثربخش» واجد پانزده ویژگی و قانون است: شهروند اثربخش، قدر، قیمت، اعتبار و ارزش خرد و اندیشیدن را می‌داند و البته لازم عقلی است تا بداند و الا شهرنشینی تصنعی و ساختگی خواهد بود. شهروند اثربخش، به نیروی بیکران درون خود و قدرت بی‌پایان شخصیت خویش، آگاه است. به گفتار حکیم نظامی: «چو دریا به سرمایه خویش باش / هم از بود خود سود خود برتراش، به مهمانی خویش تا روز مرگ / درختی شو از خویشتن ساز برگ، چو پیله ز برگ کسان خورد گاز / همه تن شد انگشت و قی کرد باز»، «خمسه، شرف‌نامه، بخش ۲۲». بهره‌مندی از اثرهای آمدنی، ناپیدا، نامکشوف و آموزه‌های آسمانی، امدادهای الهی، عرفانی، شهودی و عشق. توجه به شعر و ادبیات و هنر و اخلاق انسانی. آگاهی از تاریخ، تجربه و انباشت اثرهای انسانی و عبرت از گذشته. علم‌ورزی، مشاهده‌گری و معاینه واقعی امور و اطمینان به دانش سخته، سنجیده و محک‌خورده. بی‌تفاوت نبودن، مسئولیت‌پذیری و امور زندگی را پرداختن و ساختن. آسیب نرساندن به همشهریان و هم‌وطنان. یعنی، تلاش هوشمندانه برای پرهیز از تولید اثرهای شر و شورمند و نگون و نگون‌سار. توجه و آگاهی از نقش خردجمعی، کار تیمی، اثرهای همگانی، همیاری و همبستگی ملی، اجتماعی و دینی. مسئله‌شناسی، معضل فهمی، بحران‌دانی، مشکل‌یابی و مشارکت در جستجوی راه حل‌ها و راهکارهای مشکلات. ایجاد رضایتمندی مبتنی بر آگاهی در شهر، وطن و جامعه در حد توان خویش. تلاش برای احساس گشایش در خانواده و شهر. مساعدت در انبساط عمومی و خرسندی وجودی. تمایل به تعالی و توجه به اهداف بلند ملی و منافع مشترک اجتماعی. گشودن افق‌های نو در زندگی و شهر، و در صورت امکان، خلاقیت، نوآوری، ابتکار نظر و عمل.
نوروز یعنی نور، رنگ، رقص، شادی، نو اندیشی، نو اثری، نوبینی و نوچینی. نوروز یعنی جرأت گذر از جهل و خرافات و بی‌خبری. نوروز یعنی بیداری عقلانی و خیزش از خواب تعصب و جزم‌اندیشی. نوروز یعنی پایان ظلم و ستم و ارباب‌واری. نوروز یعنی، تغییر و تحول اثربخش. نوروز یعنی روز گذار و عبور از تاریکی و سردی و زمستان و زمختی. نوروز یعنی آمدن روشنی و نور و گرمی و گرم‌جوشی. نوروز یعنی غلبه علمی و دانشی بر کرونا، چیرگی همت‌های بلند و اراده‌های قوی بر بیماری‌ها، پژمردگی‌ها و افسردگی‌ها.
شهروند اثربخش به درستی می‌داند هر کنشی، واکنشی دارد، هر کار و اثر نیک یا بد، پاداش یا پاد افراه در پی دارد. بنابراین، شهروند اثربخش، مولد اثرهای نیک است، مولد راستی و درستی است، متوجه قوانین جذب و دفع است. از رهگذر این تلاش‌ها، تفکرات و اثرات، انسان و جامعه تازه و نوزاده‌ دیگری متولد می‌شود که انسان مفید و اثربخش نامیده می‌گردد.