گفتن‌ها و نگفتن‌های رئیس جمهور
مهدی روزبهانی (روزنامه‌نگار)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

همدلی تاثیر حوادث اخیر بر صنعت گردشگری را بررسی کرد

گردشگری در انتظار تصمیمات عالی

همدلی|

مظاهر گودرزی

- با وجود منابع عظیم گردشگری و جذب توریسم، اما این روزها حال گردشگری ایران خوب نیست. لغو شدن یکی پس از دیگری تورهای نوروزی و از کار بیکار شدن کارمندان برخی از هتل‌ها گویای این واقعیت تلخ است که کشور ما مقصد جذابی برای گردشگران خارجی نیست و بسیاری از گردشگران ممالک دیگر به خواست خود یا به توصیه وزارت امور خارجه کشورشان مقصد سفر خود را از کشور ایران به سرزمین دیگری تغییر داده‌اند.
اظهار نظر مسئولان نیز به حال ناخوش صنعت توریسم ایران صحه می‌گذارد. همین چند وقت پیش، حرمت‌الله رفیعی، رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران با اشاره به لغو بسیاری از تورهای ورودی به کشور، به ایلنا گفته بود: «تمام تورهای بلوک غرب که قصد سفر به ایران را داشتند، سفر خود را لغو کرده‌اند. تورهای ورودی از آمریکا و کانادا ۱۰۰درصد، تورهای استرالیا و حوزه اقیانوسیه ۸۰درصد، تورهای ورودی از اروپا ۶۰درصد، تورهای ورودی آسیا ۶۰درصد، سفرهای خود را لغو کرده‌اند. در شرایط فعلی می‌توان گفت بیش از ۷۰درصد تورهای ورودی به ایران درخواست کنسلی داده‌اند و احتمالا در روزهای آینده شاهد کاهش تعداد گردشگران ورودی خواهیم بود.»
رئیس جامعه هتل‌داران استان فارس نیز با اشاره به اتفاقات اخیر در کشور و تاثیر آن بر صنعت گردشگری به رسانه‌ها گفته است: «بسیاری از گردشگران خارجی که برای عید امسال (نوروز 99) در استان فارس هتل رزرو کرده بودند با توجه به شرایط کنونی آن را لغو کردند.» سید حسن سیادتان با اشاره به اینکه برخی هتل‌های استان فارس در حال ورشکستگی‌اند، افزود:«عواملی مانند اتفاقات اخیر و گرانی بنزین سبب شد افراد از سفرهای هوایی و زمینی منصرف شوند»
در حالی که تورهای ایران‌گردی مورد بی‌مهری گردشگران خارجی قرار گرفته است که براساس یک تقسیم‌بندی کلی، صنعت گردشگری پس از صنعت نفت و خودروسازی در رتبه سوم مهم‌ترین منابع درآمدزای جهان قرار دارد و بسیاری از کشورها که منابع زیرزمینی خاصی نداشتند، با تکیه بر صنعت گردشگری کشور خود به چنان رشد اقتصادی دست یافته‌اند که اکنون در جامعه جهانی به عنوان کشوری توسعه یافته از آنان نام برده می‌شود. کشور ترکیه مثال روشنی از این ماجراست. رکود صنعت گردشگری در کشور ما زمانی نگران‌کننده می‌شود که بدانیم بر اساس گزارش سازمان جهانی گردشگری، ایران رتبه دهم جاذبه‌های باستانی و تاریخی و رتبه پنجم جاذبه‌های طبیعی در جهان دارا است.
دود حوادث اخیر بر چشم صنعت توریسم تاثیر صنعت توریسم بر اقتصاد کشورها بر کسی پوشیده نیست، اما این صنعت در کشور ما با وجود پتانسیل بالا به دلیل نبود زیرساخت‌های اقتصادی مناسب، تبلیغات منفی علیه ایران، محدودیت‌های گاه دست‌وپاگیر، هیچ‌گاه در حد ظرفیت و توانایی‌اش توسعه نیافته است و به همین دلیل هم معمولا گردشگران خارجی چندان به آن روی خوش نشان نداده‌اند. اما با این حال حوادث دو ماه گذشته به صنعت گردشگری کشور که بعد از قرارداد برجام برای بلند شدن نیم‌خیز شده بود، شوک جدیدی وارد کرد.
همه ما به یاد داریم در ژانویه 2016 و درست پس از توافق هسته‌ای و شروع حذف تحریم‌های کشور، گردشگری به مقصد ایران توجه بسیاری از گردشگران خارجی را جلب کرد. رسانه‌های مختلف که پیش‌تر تیترهای ایران‌هراسی زده بودند، شروع به نوشتن از این مقصد بازگشته به صحنه گردشگری کردند، یک‌باره گزارش‌ها و مقالات منفی درباره ایران جای خود را به مدح و ستایش‌ها از معماری کم‌نظیر، طبیعت زیبا و مردم میهمان‌نواز این کشور داد و یکباره سفر به ایران تبدیل به «مد روز» و آرزوی برخی از توریست‌ها شده بود، به صورتی که بسیاری از فعالان حوزه گردشگری ایران را در فهرست آرزوهای خود جای دادند و شهرهای کشور ما بعد از ٣٧سال دوباره در برنامه‌های سفر درخشیدند. اما این دوران طلایی گردشگری ایران چندان طولانی نبود.
با خارج شدن ترامپ از قرارداد بین‌المللی برجام، شرایط گردشگری ایران کم‌کم به شرایط قبل از این قرارداد برگشت، اما حوادث اخیر مانند اعتراض‌های خیابانی مردم عراق، اعتراضات خیابانی دی ماه ایران، ترور سردار شهید قاسم سلیمانی و از همه مهم‌تر سقوط هواپیمای 737 اوکراینی که به خاطر خطای انسانی صورت گرفت، نه تنها به این عقب‌گرد سرعت بیشتری بخشید، بلکه ضربه مهلک‌تری به صنعت‌ نیم‌بند گردشگری ایران وارد کرد. حال ناخوش صنعت گردشگری ایران از نگاه مسئولان نیز دور نمانده است. مدیرکل بازاریابی و تبلیغات وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی معتقد است که دود حوادث اخیر بیشتر به چشم صنعت توریسم ایران رفته است. محمدابراهیم لاریجانی در این خصوص به ایسنا گفته بود: «با توجه به اتفاقات اخیر به خصوص ناآرامی‌های آبان‌ماه، تحولات عراق و اقدامات تروریستی فرودگاه بغداد، حادثه سقوط هواپیمای اوکراینی و کنسل شدن بسیاری از پروازهای بین‌المللی ضرورت برنامه‌ریزی گسترده برای بازاریابی و تبلیغات اعتمادساز در ماه‌های پایان سال و قبل از شروع فصل پیک سفرهای گردشگران خارجی احساس می‌شود.» لغو تورهای مسافرتی و گردشگری به ایران چیزی نبود که مانع از سکوت وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شود و واکنش او را نیز به همراه نداشته باشد، به گفته ایرنا علی‌اصغر مونسان با تایید کاهش تورهای ورودی گردشگر به ایران پس از وقوع حوادث اخیر گفت:«تنش‌های محیطی بر گردشگری کشور اثر منفی داشته اما ظرفیت ذاتی گردشگری سبب ترمیم و بهبود شرایط می‌شود.»

30 سنت بودجه برای هر گردشگر خارجی

صنعت گردشگری فقط از تحولات سیاسی متاثر نشده، بلکه مورد بی‌مهری برخی مدیران و مسئولان دولتی نیز قرار گرفته است. بودجه‌ای که برای تبلیغات این صنعت در نظر می‌گیرند این ذهنیت را ایجاد می‌کند که گویا صنعت پرسود گردشگری هیچ‌گاه اولویت بدنه تصمیم‌ساز و تصمیم‌گیر جامعه نبوده است. سخنان وزیر و همچنین مدیرکل بازاریابی و تبلیغات وزارت گردشگری نیز به این فرضیه رنگ واقعیت می‌بخشد.
علی‌اصغر مونسان اوایل امسال به بودجه تبلیغات گردشگری ایران اعتراض کرده و گفته بود:«در بسیاری از کشورها به ازای هر گردشگر ۱.۷ الی ۲.۲ دلار برای تبلیغات گردشگری هزینه می‌شود، اما متأسفانه در ایران هزینه این تبلیغات به چند سِنت هم نمی‌رسد.» حالا محمدابراهیم لاریجانی مدیر دفتر بازاریابی و تبلیغات گردشگری، با بیان اینکه «ما با دست خالی برای گردشگری ایران تبلیغ می‌کنیم» عنوان کرده است: «سرانه بودجه ایران برای جذب هر گردشگر خارجی حدود ۳۰سنت است.» مدیرکل بازاریابی و تبلیغات وزارت گردشگری عنوان ادامه می‌دهد:«بدیهی است اقدامات بازاریابی و تبلیغات وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی که برای شرایط عادی پیش‌بینی و طراحی شده هم به لحاظ کمی و حجم برنامه‌ها و هم به لحاظ کیفی و نوع برنامه، جوابگوی تبلیغات منفی و رفع تشویش اذهان و تنویر افکار عمومی اتباع کشورهای بازار هدف نیست. ضمن این‌که این وزارتخانه به تنهایی نمی‌تواند برنامه‌ریزی گسترده‌ای را در بیش از۳۰ کشور بازار هدف اول گردشگری به لحاظ منابع مالی، انسانی و عملیاتی به کار گیرد، لذا نیازمند همکاری همه ذی‌نفعان و فعالان حوزه گردشگری هستیم.»

کاهش گردشگری جنبه سیاسی و روانی دارد

کاهش گردشگران خارجی از دید کارشناسان این حوزه نیز به دور نمانده است تا جایی که اردشیر اروجی، کارشناس حوزه گردشگری با بیان اینکه «این مسئله جنبه سیاسی روانی دارد» به «همدلی» می‌گوید:«به‌طور کلی گردشگری نسبت به مسائل سیاسی بسیار حساس است و این مسئله در کشور ما از ضریب اهمیت بیشتری برخوردار است، ما نمونه آنچه را که در ایران اتفاق افتاد و به گردشگری صدمه زد، در کشورهای دیگر هم داشته‌ایم، همانطور که آنها توانستند عبور کنند ما هم می‌توانیم عبور کنیم» اروجی ادامه می‌دهد:«شرایط پیش آمده انصافا در بحث گردشگری ما تاثیر گذاشته است، اما اینکه ما بتوانیم با یک طرح ضربتی مسئله ایجاد شده را حل کنیم، کمی جای سوال دارد، به این معنا که، می‌شود از شرایط ایجاد شده عبور کرد، اما بیشتر جنبه‌های سیاسی آن باید مد نظر باشد تا جنبه فنی آن، به نظر من با یک تعامل در سطح داخل و البته خارج، می‌شود این مسئله را حل کرد.»

وزارت خارجه ورود کند

اشاره به اهمیت تصمیمات سیاسی در حل بحران فعلیِ کاهش گردشگر، چیزی نبود که از نظر نمایندگان مجلس به‌دور باشد، جبار کوچکی‌نژاد، رئیس فراکسیون گردشگری خانه ملت در گفت‌و‌گو با «همدلی» با ذکر این نکته که «ما در داخل کشور امنیت داریم و این بر کسی پوشیده نیست و سایر موارد باید با هماهنگی با وزارت خارجه انجام شود.» گفت:« اعتمادسازی و ارتباط با کشورها، مربوط به حوزه وزارت خارجه است و آنها باید در این بخش بیشتر فعال باشند. و این از وظایف ذاتی وزارت خارجه محسوب می‌شود»
تاثیر حوادث اخیر بر گردشگری قابل کتمان نیست
همانطور که از بیان کارشناسان و مسئولان در حوزه گردشگری مشخص است، تصمیمات سیاسی در این شرایط اهمیت دوچندان دارد، اما نباید از لزوم یکپارچگی میان بخش خصوصی و بخش دولتی هم عبور منفعلانه داشت. عباس بیدگلی، مدیر اجرایی جامعه هتل‌داران ایران، با بیان اینکه «کتمان پذیر نیست که اتفاقات اخیر، گردشگری را بسیار متاثر کرده است و بسیاری از پروازها بابت همین مسائل کنسل شده‌اند»، به «همدلی» گفت:«واقعیت این است که صنعت گردشگری صنعت آسیب‌پذیری است، و در بحران‌هایی از این دست به شدت آسیب می‌بیند، اما نکته مهم این است که بشود با اتخاذ تدابیر لازم و انجام برنامه‌ریزی‌های مناسب از وضعیت نامناسب فعلی عبور کرد.»
مدیر اجرایی جامعه هتل‌داران ایران ادامه می‌دهد:«گام اول پذیرش اتفاقی است که رخ داده، به هر صورت گردشگری ما به‌ویژه گردشگری خارجی ما متضرر شده است، گذر از این شرایط تنها متوجه وزارت گردشگری نیست و همه نهادهای درگیر در صنعت گردشگری باید ایفای نقش کنند، مانند بخش‌های دولتی از قبیل وزارت راه، گردشگری، خارجه و همچنین بخش خصوصی مانند حوزه ایرلاین‌ها، هتل‌ها، آژانس‌ها، لازم است همگی نزدیک‌تر و با انسجام بیشتری با هم پیش بروند تا ما بتوانیم از این پیچ تاریخی هم عبور کنیم. حوزه حمل و نقل و حوزه هتل‌ها که بسیار از این مسئله آسیب دیده‌اند و ضریب اشغال آنها پایین آمده است باید بیشتر با یکدیگر همکاری داشته باشند، مثلا بسته‌های مشخصی را در خصوص تورهای گردشگری و ایرانگردی تعریف کنند، مانند طرح «صندلی گردشگری» در قطار و هواپیما که از طرف ما در جلسه چند روز گذشته با وزیر گردشگری ارائه شده است که یک همکاری میان آژانس‌ها و هتل‌ها برای ایجاد سفر آسان خواهد بود، البته ممکن است تا چند روز آینده با عنوان «تورهای ایرانگردی آسان» معرفی بشود.» به گفته کارشناسان حوزه گردشگری، عبور از شرایط فعلی کاهش گردشگر خارجی در ایران، که به دلیل رخدادهای ماه‌های اخیر ایجاد شده است، شدنی خواهد بود، اما در کنار هماهنگی بیشتر واحدهای دولتی و خصوصی برای حل مسئله، آنچه اهمیت دارد تصمیمات کلان و جدی سیاسیِ وحدت‌بخش چه در داخل کشور و تعاملی در خارج کشور خواهد بود.