کرونا، جهان را شکست داد
فیلترینگ ما را نه!

عادل جهان‌آرای (روزنامه‌نگار)
۱- صفحه اول

۲- سیاست

۳- سیاست

۴- جامعه
۵- ویژه شهرستان
۶- اقتصاد
۷- فرهنگ و هنر
۸- صفحه آخر

چهارمین دیدار ظریف و بن علوی در دو هفته گذشته برگزار شد

حضور پررنگ میانجی

همدلی| محسن رفیق: دیدار مقامات سیاسی دو کشور ایران و عمان، جدا از بحث در مورد تحولات منطقه‌ای و گفت‌وگوهای متعارف بین کشورها، همواره با واژه‌هایی چون وساطت و میانجی‌گیری همراه بوده است. پادشاهی عمان که این روزها، با مرگ سلطان قابوس پادشاه پیشین کشور و پس از ۵۰سال، انتقال آرام قدرت به هیثم بن طارق آل سعید، پادشاه جدید خود را تجربه می‌کند، با این حال در حوادث مهم منطقه را رها نکرده و گویا سیاست خارجی جدید خود را نیز در راستای همان عادت پیشین، پی‌گرفته و قصد دارد با استفاده از ظرفیت‌های خود، سهمی در آرامش بخشیدن به فضای پر التهاب روابط خارجی کشورهای دوست، در منطقه داشته باشد.
بر همین اساس، یوسف بن علوی وزیر خارجه عمان و سیاستمدار سابقه‌دار این کشور، روز گذشته وارد تهران شد و مورد استقبال محمدجواد ظریف، قرار گرفت. یوسف علوی با سابقه‌ای بیشتر از ۲۳سال در سمت وزیر خارجه عمان، برای مقامات ایرانی به خوبی شناخته شده است. فردی که بیشتر حامل سیاست‌های میانجی‌گرانه کشورش برای حل و فصل منازعات ایران و کشورهای دیگر، خصوصا آمریکا در عرصه سیاست خارجی بوده و همواره از این طریق، حسن نیت مقامات سیاسی کشور متبوع خود را به اطلاع مقامات ایرانی رسانده است. این سلسله دیدارهای دیپلماتیک در حالی صورت می‌گیرد که طی دو هفته گذشته، دو وزیر خارجه ایران و عمان حداقل سه بار دیگر هم با هم دیدار و گفت‌وگو کرده‌اند. روز جمعه گذشته و درمسیر بازگشت ظریف از هند، هواپیمای وزیر خارجه ایران وارد مسقط، پایتخت عمان شد و طی آن گفت‌وگویی چند ساعته بین مقامات دو کشور انجام شد. پیش از آن نیز محمدجواد ظریف برای شرکت در مراسم بزرگداشت درگذشت سلطان قابوس، پادشاه فقید این کشور به عمان سفر کرده بود. همچنین حدود دو هفته قبل یوسف بن علوی، وزیر خارجه عمان، جهت شرکت در مجمع گفت‌وگوی تهران وارد ایران شده بود. حضوری که البته پس از ترور شهید قاسم سلیمانی اتفاق افتاده بود و همین مساله باعث ایجاد سوالاتی در مورد نقش احتمالی عمان را مطرح کرد.
با این وجود بن علوی در آن زمان و در مصاحبه با روزنامه کویتی الرأی گفته بود:«میانجی‌گری عمان بین تهران و واشنگتن به دنبال ترور سردار قاسم سلیمانی وجود ندارد و به عقیده بنده در حال حاضر فرصتی برای میانجی‌گری نیست.»
او اضافه کرده بود:«عمان با هر دو کشور ایران و آمریکا روابط مهمی دارد و ما حرف‌های آن‌ها را می‌شنویم و امیدواریم که فرصتی باشد که جامعه جهانی دیدگاه خود در برابر چنین رفتار‌هایی را بیان کند.» او در آن مجمع که با عنوان «‌مجمع گفت‌وگوی تهران؛ بیست و سومین کنفرانس بین المللی خلیج فارس» در تهران برگزار شد، به عنوان نماینده کشور عمان در مورد بررسی آخرین تحولات منطقه و پویش‌های مورد بررسی برای امنیت، که با ابتکار ایران و پیشنهاد صلح هرمز مطرح شده بود، به رایزنی با مقامات کشور پرداخت. او در این زمینه اشاره کرد که برای اجتناب از اتفاقات و رخدادهای بیشتر در تنگه هرمز، لازم است همه طرف‌ها با یکدیگر در ارتباط باشند.
حال دو هفته بعد و با حضور دوباره بلندپایه‌ترین نماینده عمان در تهران، احتمال درخواست عمان از ایران برای واسطه‌گری، قوت بیشتری گرفته است. پس از ترور شهید سلیمانی توسط نیروهای آمریکایی، عمان از اولین کشورهایی بود که در جهت کاهش منازعه وارد عمل شد. این کشور بلافاصله پس از آن حمله، هیاتی را برای میانجی‌گری به تهران فرستاد، اما ایران میانجی‌گری این هیات عمانی را نپذیرفت و به آنها اعلام کرد که هیچ نوع میانجی‌گری را نخواهد پذیرفت. بر همین اساس هیات عمانی در آن زمان، بدون دیدار با هیچ مقام ایرانی و بدون هر گونه دستاوردی خاک ایران را ترک کرده بود.
اگرچه نمی‌توان در مورد اطلاعات پیام‌هایی که در این وساطت احتمالی، مبادله می‌شوند به طور صحیح اظهار نظر کرد اما سخنان مقام رهبری هفته گذشته شاید حدودی را برای آن مشخص کرده باشد. ایشان در سخنان خود طرح مجدد موضوع مذاکره از جانب آمریکایی‌ها را مردود دانستند و هدف آنها از ترفند مذاکره را تحمیل خواسته‌های خود و اثبات تأثیرگذاری فشار حداکثری بر ایران خواند. مقام رهبری همچنین اشاره کردند که همه مسئولان جمهوری اسلامی یک‌ صدا معتقدند که با آمریکا در هیچ سطحی، مذاکره نخواهد شد. از آنجا که منازعات ایران و آمریکا، همواره تاثیرات گسترده‌ای بر کشورهای منطقه، کشورهای حوزه خلیج فارس و همچنین کشورهای مرتبط با دو طرف داشته است، همواره درخواست‌های متعددی از جانب این کشورها به صورت مستقیم و غیرمستقیم، علنی و غیرعلنی در جهت ایفا کردن نقش میانجی برای حل اختلاف‌های طرفین و ایجاد مقدمات لازم برای نشستن آنها بر سر میز مذاکره وجود داشته است. به عنوان نمونه در همین یک سال اخیر خبرهایی از درخواست کشورهایی مانند پاکستان، ژاپن، قطر و عمان برای میانجی‌گری بین ایران و آمریکا مطرح شده بود. این درخواست‌ها بعد از ترور شهید قاسم سلیمانی و به دلیل افزایش حساسیت‌ها ادامه یافت، به نوعی که پاکستان، عمان و قطر رایزنی‌های خود را با ایران در این زمینه ادامه دادند و حتی هند نیز آمادگی خود را در این زمینه اعلام کرد. در این بین اما سیاست‌های میانجی‌گری عمان از سابقه دیرینه‌تری برخوردار است. ایران و عمان از تاریخ روابط مشترک دیپلماتیک، اقتصادی و نظامی بالایی در منطقه برخوردار هستند. سلطان قابوس، رهبر و شاه پیشین عمان در همه این سال‌ها، تا حد توان و به اندازه ظرفیت، نقش میانجی را میان ایران و آمریکا ایفا کرده بود.
سلطان قابوس یک میانجی موثر در مناقشات منطقه محسوب می‌شد و به عنوان پادشاه یک کشور کم‌ حاشیه عربی رابطه‌ای دوستانه با ایران داشت و می‌توان گفت مانند یک پل ارتباطی، ایران را به کشورهای شیخ‌نشین خلیج فارس متصل و در راستای چالش‌های دامنه‌دار ایران و غرب وساطت می‌کرد. مساله‌ای که تصور می‌شود با حضور هیثم بن طارق آل سعید، پادشاه جدید این کشور نیز روال گذشته را دنبال کند به نوعی که شاید بتوان حضور چند باره بن علوی وزیر خارجه پر سابقه این کشور در تهران را در این شرایط حساس منطقه ای، شاهدی بر تدوام این رابطه حسنه ارزیابی کرد.
در هر حال، مسئله مذاکره با آمریکا، بعد از تشدید دامنه تقابل آمریکا با ایران در هفته‌های گذشته، آن‌چنان پر رنگ‌تر از قبل تقویت شده است، که احتمال پذیرفته شدن مساله میانجی‌گری را از سوی طرف ایرانی به حداقل‌ترین حد ممکن رسانده است. اما در این میان، مساله مهم داشتن متحدینی مانند کشور عمان است که با وجود درک شرایط موجود، هنوز در پی اعلام حسن همجواری خویش و همراهی ایران در جهت کاهش التهاب‌ها هستند. شاید بتوان از قطر در این زمینه به عنوان نمونه‌ای دیگر یاد کرد، کشوری که با تغییر در رویکرد خود به دنبال تعاملات سازنده‌تری در عرصه سیاست خارجی با ایران است.